LJUBAV, SMRT I SNOVI
Would you like to react to this message? Create an account in a few clicks or log in to continue.

LJUBAV, SMRT I SNOVI

Poezija, priče, dnevnici i jos po nešto
 
PrijemTražiRegistruj sePristupi
LJUBAV, SMRT I SNOVI - Poezija, priče, dnevnici i jos po nešto
Tema "Za goste i putnike" - otvorena je za komentare virtuelnih putnika. Svi vi koji lutate netom ovde možete ostaviti svoja mišljenja o ovom forumu, postaviti pitanja ili napisati bilo šta.
Svi forumi su dostupni i bez registracionog naloga, ako ste kreativni, ako volite da pišete, dođite, ako ne, čitajte.
Molim one, koji misle da im je nešto ukradeno da se jave u temama koje su otvorene za goste i putnike, te kažu ko, šta i gde je kopirao njihovo.
Rubrika Erotikon je zaključana zbog dece i net manijaka, dozvolu za pristup tražite od administratora foruma !

 

  Počeci srpske pismenosti

Ići dole 
AutorPoruka
Beskraj

Beskraj

Ženski
Broj poruka : 21554
Godina : 44
Location : Na pola puta sreci
Humor : Uvek nasmejana
Datum upisa : 20.03.2009

 Počeci srpske pismenosti Empty
PočaljiNaslov: Počeci srpske pismenosti    Počeci srpske pismenosti Icon_minitime2/11/2012, 10:14 pm

Počeci srpske pismenosti



KNJIŽEVNOST SRBA U SREDNJEM VEKU



ČOVEKOV GOVOR i PISMO


Govor je omogućio sporazumevanje među ljudima u njihovom
svakodnevnom životu. Njime su oni mogli da izraze svoje želje, potrebe,
strah, radost, osećanja i misli u pojedinim situacijama i okolnostima.
Međutim, govor i usmeno saopštavanje nisu mogli da izrečenome pribave i
osiguraju duže trajanje u obliku i sadržini u kojima su bivali izrečeni.
Tek je upotreba pisma omogućila da izrečeno osećanje ili misao, već
prema vrednosti, kraće ili duže traju i van vremena u kome su nastali,
da se neizmenjeni prenose kroz godine, decenije, stoleća. Na taj način
mi čujemo čoveka koji je živeo pre sto, hiljadu ili dve hiljade godina,
upoznajemo svet u kome je živeo, njegov svet.



Pisana reč je spona koja povezuje ljude iz raznih vremena i sa
različitih geografskih prostora. Nastanak pisma ima svoju dugu istoriju.
Njegova upotreba nije se javila u isto vreme u svim ljudskim sredinama,
nego zapravo u velikim vremenskim razmacima, već prema uslovima života i
stepenu razvijenosti u pojedinim društvenim zajednicama. Zato je
početak pisane reči u jednoj sredini ponekad vremenski udaljen i po
hiljadu i više godina od javljanja pisma i pismenosti u drugoj sredini. S
tim u vezi je i činjenica da je i osnovna namena upotrebe pisma i
pismenosti u početku mogla da bude delimično različita, jer su ne samo
potrebe čovekove nego i njegova svest, a i svest celog društva, ili
njegovog najznačajnijeg dela, bile jednim svojim delom slične, ali
drugim delom različite.




JAVLJANJE PISMA KOD SLOVENA




Pismo i pismenost javljaju se kod Slovena sa izvesnim zakašnjenjem,
tj. u vreme kada su već postojale razvijenije kulture nekih evropskih
naroda, a i društva organizovana u države. Znatan broj Slovena našao se
početkom IX stoleća između dve feudalno organizovane značajne državne
sile, koje su već imale i organizovanu hrišćansku crkvu kao bitnog
nosioca društvene ideologije. To su bili Vizantija i Germani. I jedni i
drugi težili su da Slovene podvrgnu svojoj vlasti i da im nametnu
hrišćanstvo. Obe te strane nisu predstavljale istu snagu, niti su mogle
da koriste iste načine da bi ostvarile svoje ciljeve. Vizantija, naime,
nije u to vreme predstavljala onakvu prodornu silu kakvu su
predstavljali Germani, jer su vizantijsko feudalno društvo i poredak
bili dotrajali i počeli postepeno ali stalno da slabe, kao i moć
vizantijske države. Zato je Vizantija objektivno predstavljala manju
opasnost, a sama je u sprovođenju svojih ciljeva morala postupati
opreznije. Šireći svoj uticaj među slovenskim plemenima prenošenjem
hrišćanske vere među njih, ona je nastojala da im šalje misionare koji
su govorili jezikom tih plemena. Kada je moravski knez Rastislav
zatražio od Vizantije da mu pošalje misionare koji će hrišćanstvo širiti
na jeziku Slovena, on je time hteo da suzbije uticaje Germana, koji su
hrišćanstvo širili na nemačkom jeziku. Misija je bila poverena Ćirilu i
Metodiju. Izvesno je da su ovi misionari posedovali neko iskustvo u tim
misionarskim akcijama kad su znali da je neophodno da izvesne crkvene i
verske knjige budu na slovenskom jeziku da bi ova slovenska plemena
trajnije prihvatila hrišćanstvo. S jedne strane, postojala je, dakle,
svest o tome da reč i misao, ako treba da duže traju, moraju biti
napisani, a s druge, hrišćanstvo je svoje dogme već bilo konačno
utvrdilo i nije dozvoljavalo da se išta u tome menja. Nemajući svoje,
Sloveni su u početku bili primorani da se služe ili grčkom ili latinskom
azbukom, uglavnom prema tome da li su bili bliže vizantijskim ili
rimskim kulturnim centrima i graničnim teritorijama. Obe ove azbuke bile
su nepodesne za jezik Slovena, jer se slovenski sistem glasova znatno
razlikovao i od grčkog i od latinskog; zato se grčka ili latinska azbuka
nisu mogle primenjivati duže, već su bile samo prolazna i lokalna
pojava.




PRVE SLOVENSKE AZBUKE




Spremajući se da na poziv moravskog kneza Rastislava pođu u
hrišćansku misionarsku akciju..., Ćirilo je sastavio prvu slovensku
azbuku — glagoljicu. On ju je sastavio uglavnom prema grčkoj brzopisnoj
azbuci prilagođavajući je slovenskom jeziku. Tim pismom su bile napisane
prve knjige na slovenskom jeziku; to su bili prevodi verskih knjiga.
Tako se pismo kod Slovena javlja najpre u vezi sa potrebama širenja
hrišćanstva i prvi slovenski spomenici pismenosti jesu Ćirilovi
rukopisi. Oni nisu sačuvani.



Braća Ćirilo i Metodije poznavali su jezik slovenskih plemena oko
Soluna, pa su taj govor uzeli za jezik crkvenih knjiga. Kako je taj
jezik preko crkvenih knjiga postao jezik kojim su se obavljali crkveni
obredi, nazvan je crkvenoslovenskim ili staroslovenskim jezikom.



Danas, kada u razvitku slovenskih jezika postoje znatne međusobne
razlike, nameće se pitanje kako je bilo mogućno da jezik makedonskih
Slovena oko Soluna postane crkveni i obredni jezik svih Slovena i kako
se na njemu moglo s uspehom širiti hrišćanstvo među svim slovenskim
plemenima. Razlike među jezicima tadašnjih slovenskih plemena bile su
male i zato su jezik kojim su bile napisane crkvene knjige mogli
razumeti svi.



Misija Ćirila i Metodija među moravskim Slovenima naišla je na otpor
germanskih feudalnih i crkvenih poglavara, te su njihovi učenici, a i
Metodije, posle Ćirilove smrti, morali da beže iz Moravske. Tada su se
oni zadržali kod kneza panonskih Slovena Kocelja, a proganjani i tamo,
povlačili su se prema slovenskom jugu, te su slovenske crkvene knjige
preneli i među Južne Slovene.



Glagoljica, najstarije slovensko pismo, nastastala je, dakle, u
drugoj polovini IX stoleća i njome su pisani prvi spomenici slovenskih
naroda.



Uprkos jakoj tuđinskoj propagandi, sa raznih strana, da se
glagoljica istisne kao slovensko pismo, ona se najduže održala u
Hrvatskoj — sve do XIX veka. Uzrok tome je uglavnom borba popova
glagoljaša, naročito u Dalmaciji. Oni su se, boreći se za bogosluženje
na slovenskom jeziku, borili u isto vreme i za knjige pisane na
slovenskom jeziku i slovenskim pismom. Tek kad su se crkvene obredne
katoličke knjige počele štampati latinicom, glagoljica je bila sve više
potiskivana dok nije sasvim potisnuta.



Ćirilica je stvorena kasnije od glagoljice. Misli se da je nju
stvorio Kliment, učenik Ćirila i Metodija u X stoleću, i to na osnovu
grčke svečane, ustavne (uncijalne) azbuke, a neka je slova kombinovao
prema glagoljici. Ćirilica je kao lakša i spretnija ubrzo zamenila
glagoljicu u Raškbj i Bugarskoj, tako da je tu čak i sećanje na
glagoljicu kao prvo slovensko pismo skoro potpuno iščezlo. Zato su
najstariji sačuvani spomenici kod Srba i Bugara bili pisani ćirilicom.




PROMENE U JEZIKU




Jezik se tokom vremena stalno razvija. On ima svoj naročiti život,
sa napretkom i razvitkom društva doživljava promene — raste, razvija se,
bogati se, menja se. Već u vreme Ćirila i Metodija, i pored svih
velikih bliskosti u govorima raznih slovenskih plemena, morale su
postojati i neke razlike. Vremenom su te razlike postajale i veće.



Kako tada nije bilo štampe, nego su se crkvene knjige prepisivale
rukom, to su prepisivači, najčešće i nehotice, unosili u tekstove
ponešto i iz živog, govornog jezika i time odstupali od prvobitnog
crkvenoslovenskog teksta. Uskoro su se, dakle, i u jeziku crkvenih
knjiga javile razlike, već prema tome na kojoj su teritoriji crkvene
knjige prepisivane. Najmanje se menjala upotreba reči, a u samim rečima,
naročito krajem XI i početkom XII veka, dolazilo je do promena glasova i
oblika.



Ta promena crkvenoslovenskog jezika u glasovnom pogledu (fonetskom),
u pogledu oblika (morfološkom), pa donekle i rečnika (leksičkom) naziva
se recenzijom ili redakcijom. Tako su se u svaki slovenski jezik na
njegovom području, u granicama razvitka njegovih osobina i posebnosti,
unosile u prvobitni, staroslovenski ili crkvenoslovenski jezik razne
promene. Otuda imamo i razne recenzije crkvenoslovenskog ili
staroslovenskog jezika, tj. jezika crkvenih knjiga: srpsku, češku,
bugarsku, rusku recenziju.




OD CRKVENOG DO KNJIŽEVNOG JEZIKA




Sa stvaranjem feudalnih slovenskih država javila se i potreba za
pisanim državnim i drugim dokumentima. Vladari, banovi i vlastela
izdavali su povelje i druga dokumenta svetovnog karaktera. Razume se da
su se i tu upotrebljavala pismena kao i u crkvenim knjigama, ali jezik
je morao biti bliži govornom, narodnom jeziku, pa su u njima često
odstupanja od prvobitnog jezika veća nego u crkvenim knjigama. Ni na
tome se nije zadržala upotreba pismena. Kao i u drugim sredinama, javila
se i kod slovenskih naroda potreba za književnošću, bilo prevodnom,
bilo originalnom. Jezikom srpske recenzije i njenom ćirilskom azbukom
pisali su srpski srednjovekovni pisci biografija (Sava, Stevan
Prvovenčani, Domentijan, Teodosije, Danilo, Grigorije Camblak,
Konstantin Filozof i drugi). Istom recenzijom i azbukom pisani su
prevodi stranih srednjovekovnih romana i pripovedaka na naš jezik, zatim
letopisi, hronike, zapisi i druge književne vrste naše književnosti u
doba feudalizma.



Autor teksta nepoznat


piznicasrpska

____________________________________________
Ja volim samoubilacki-krvnicki nemilosrdno i brutalno.
Necu drugacije. Ko to moze da izdrzi, a upoznah samo jednog.
'Moja je krv moj put do tebe'

https://www.youtube.com/watch?v=XoaSOYGedjg&feature=player_embedded
Nazad na vrh Ići dole
Beskraj

Beskraj

Ženski
Broj poruka : 21554
Godina : 44
Location : Na pola puta sreci
Humor : Uvek nasmejana
Datum upisa : 20.03.2009

 Počeci srpske pismenosti Empty
PočaljiNaslov: Re: Počeci srpske pismenosti    Počeci srpske pismenosti Icon_minitime2/11/2012, 10:15 pm

SRBI PRE SRBA



VELESOVA KNJIGA


Još je na samom kraju Prvog svetskog rata akademik, pukovnik
Izenbek, pronašao daščice ispisane starim pismom sa tekstom posvećenom
bogu Vlesu/Velesu, poznate kao slovenska Velesova knjiga. No ipak, u
Jugoslavijama, o tom nalazu nije pisano. Zadržalo se mišljenje o
slovenskoj pismenosti tek od sv. Ćirila i Metodija. Dok žitije sv.
Konstantina Ćirila beleži postojanje na srpskom jeziku: Jevanđelja i
Psaltira, koje je sv. Ćiril u Hersonesu sam zatekao. U tom zapisu piše:
"Nađe Jevanđelje i Psaltir, pisan slovenskim slovima i nađe čoveka koji
je govorio tim jezikom, i govoreći s njim, primrgo je silu reči"1



Ovaj izneseni podatak u suprotnosti je sa pretpostavkom da su sv.
Braća, kako su bili rodom iz Soluna, gde su, živeći na prostoru Srba i
njihovih hrišćanskih eparhija, za očekivati je, dobro poznavali srpski
jezik. Računajući upravo na njihovo poznavanje tog srpskog jezika,
veliki patrijarh Fotije (858—867; 877—886), uz cara Vasilija I
(867—886), želeći da uvaži traženje kneza Rastislava Moravskog, poverio
je sv. Braći da izvrše pokrštavanje srednjoevropske Moravske, kao potom i
Srba na Balkanu. Sv. Braća su, bar tako proizilazi, prema vremenu kad
su pošli u Moravsku, za izrazito kratko vreme preveli važne bogoslužbene
knjige sa grčkog na srpski jezik. Pa čak i T. Maretić beleži: "A
Solunjani su u ono doba govorili Slavenski".2



Upravo taj podatak, da je sv. Ćirilo, preko prevodioca tek, razumeo
zatečene svete knjige na srpskom jeziku, navodi na zaključak da sv.
Braća nisu bili Srbi, ali nije shvatljivo da u Solunu nisu naučili
srpski jezik. Jer, jezik Jevanđelja i Psaltira iz Hersonesa je već bio
na srpskom jeziku. Pa, celih devet stotina godina ranije, Ovidije, dok
je bio u izgnanstvu u Tarsu (crnomorski grad), prema njegovim pismima,
žalopojkama za Rimom, jezik koji je tu u Tarsu naučio — bio je srpski.



R. Pešić takođe beleži da je poljski kralj Boleslav Hrabri
(992—1025), po zauzimanju Kijeva 1018. godine: "uništio ili poneo sa
sobom mnoga važna dokumenta i dohrišćanski letopis — Velikoe letopisanie
— kao i Bibliju u rukopisu, koji je predstavljao prevod iz vremena
Jaroslava Svetog (9781054) od strane hersoneskih prevodilaca".



NESUGLASICE OKO NASTANKA SRPSKE PISMENOSTI



Oko problema kad je nastala srpska pismenost nije moguće dati jednostavan odgovor.



Pomenuta je naznaka da su Srbi, dolaskom sa Dalekog Istoka, doneli
pismo sa sobom. Kad je tο, bar približno, moglo biti, ostaje i dalje
nepoznato.



Svi zaključci sa punom dokumentacijom ο arheološki utvrđenom
Vinčanskom pismu, upućuju na jedinu neospornu činjenicu: izvor sveukupne
pismenosti jeste Vinčansko pismo (nađeno u Vinči kod Beograda).



Da li je ovaj podatak u suprotnosti sa činjenicama iz Hronika, da su
Srbi doneli pismo sa Istoka? I ako su doneli sa sobom neko pismo — koje
je το moglo biti? Starost sanskrta nije poznata. On se još naziva i
Vedskim pismom, ali to je uslovno, jer nema podataka kad su zabeležene
Vede. Iz uobičajene konstatacije: da je sanskrt jedan od najstarijih u
grupp indoevropskih jezika, kako se izjašnjava Vil Djurant,1 c druge
strane imamo tvrđenje Zvonimira Kulundžića ("Knjiga o knjizi"), koji
sanskrt i ne ubraja u stara pisma Indije. Polazi od brahmi jezika, za
koji se, iz opisa vidi da nije sanskrt. Za brahmi jezik beleži da je
nastao u VI—V veku. Ta starost svakako ne odgovara starosti sanskrta.



Dolazak Arijaca u Indiju, uzima se, između 2000—1500. godine. Tu bi
se donekle moglo prihvatiti. da ti Arijci potom dobijaju ime Indijcn —
Indusi. No, kako je utvrđeno da su Vede nastale još u Arktičkoj oblasti,
za sada nema relevantnih podataka da li su još na Arktiku bile
zapisane, odnosno — kada. Ova nepoznanica svakako se mora odražavati i
na tu pominjanu srpsku pismenost, pre nego su oni došli u Podunavlje.



Ako je za pisce Rodoslova i Hronika verodostojan podatak da su Srbi
doneli pismo c sobom (kako kažu: iz Indije), moguće bi bilo da su ga
doneli, ali iz Likije.



Dakle, Srbi su pre mnogih naroda imali pismo, ali u nedostatku svih
činjenica, nameće se čudan zaključak — da su Srbi imali veći broj
"početaka" svoje pismenosti.



Momir Jović


svevlad

____________________________________________
Ja volim samoubilacki-krvnicki nemilosrdno i brutalno.
Necu drugacije. Ko to moze da izdrzi, a upoznah samo jednog.
'Moja je krv moj put do tebe'

https://www.youtube.com/watch?v=XoaSOYGedjg&feature=player_embedded
Nazad na vrh Ići dole
Beskraj

Beskraj

Ženski
Broj poruka : 21554
Godina : 44
Location : Na pola puta sreci
Humor : Uvek nasmejana
Datum upisa : 20.03.2009

 Počeci srpske pismenosti Empty
PočaljiNaslov: Re: Počeci srpske pismenosti    Počeci srpske pismenosti Icon_minitime12/11/2012, 10:02 pm

VRSTE SREDNJOVEKOVNE KNJIŽEVNOSTI KOD NAS



Srednjovekovna
književnost verovatno nije sačuvana do naših dana u celini, jer je mnogo
dela propalo zbog neprijateljskih pustošenja naše zemlje, a delimično i
iz drugih razloga. Iz onoga što se sačuvalo vidi se da je u ovoj
književnosti bilo i poezije i proze, vrlo bliske crkvenoj književnosti,
mada to nije uvek slučaj.


HAGIOGRAFIJE



Hrišćanska kultura, imajući istu ideološku osnovu, lako je prelazila
iz jedne zemlje u drugu u kojoj je vladala ista vera, pa su zato i
pojedini književni motivi ili čitava književna dela prelazila i
postajala deo književnosti drugog naroda, odnosno više naroda i zemalja.
Takav je bio slučaj i sa srpskom srednjovekovnom kulturom, u kojoj je,
kao i u mnogim drugim, bilo dosta ranije stvorenih dela drugih naroda.



Ta hrišćanska književnost obuhvatala je razne književne vrste. Među
njima su naročitu vrstu činIle hagiografije. U njima su opisivani životi
apostola, svetaca i mučenika za hrišćanstvo, prvenstveno iz onoga
vremena kada hrišćanstvo još nije bilo priznato za državnu veru.
Slikajući sa dosta fantastičnih i legendarnih elemenata, sa bujnom i
razigranom maštom živote ljudi koji su se zalagali za hrišćansku veru,
neki od pisaca hagiografija uspevali su da ocrtaju niz likova živo i
dramatično i da tako kod srednjovekovnog čitaoca, koji je i inače bio
sklon misticizmu, pobude simpatije, poštovanje, pa i strahopoštovanje
prema tim istaknutim hrišćanima. Iz vizantijske književnosti, koja je
bila bogata hagiografijama i nekim drugim književnim vrstama, kao i sa
Zapada, prevođene su hagiografije i kod nas. No, pored prevedenih
hagiografija, javile su se domaće, koje opisuju živote domaćih svetaca,
pustinjaka, mučenika i podvižnika. Najvažnije i karakteristične osobine
hagiografija su u tome što one izražavaju duh srednjovekovne hrišćanske
crkve, tadašnji misticizam i uopšte shvatanja srednjovekovnog čoveka, a u
nekima od njih ima i lepog pripovedanja, naročito u srbljacima
(žitijima o Srbima svecima), gde se jezik približavao narodnom.



APOKRIFI



Kada se hrišćanska crkva učvrstila, odlučila je da među onim delima u
kojima se govorilo o veri načini red, pa da odvoji ono što je
"pravilno" od onoga što ne odgovara interesima već organizovane crkve,
te je stoga "nepravilno". Tako se, s jedne strane, stvorio kanon — tj.
spisi koji su osnova novom verskom učenju, u kojima je to učenje o veri
izneto tačno po učenju zvanične crkve, i koji su se kao takvi imali
poštovati i biti svetinja, i, s druge strane, apokrif, tj. spisi u
kojima je učenje "lažno", netačno i nije u skladu sa zvaničnim crkvenim
učenjem. Apokrifi su zabranjivani, plenjeni i uništavani jer su svojom
slobodnom obradom biblijskih povesti smetali zvaničnoj crkvi. Apokrifi
su dopunjavali pričanja iz biblije, opisivali raj i pakao, izmišljali
priče o prorocima, svecima, bogorodici i kazivali to u obliku vizija ili
snoviđenja ili u obliku običnih pričanja. U njima ima mnogo legendarnog
i mističnog, mnogo elemenata iz narodne tradicije i iz raznih
neznabožačkih religija iz davnih paganskih vremena.



U apokrifima je pripovedanje često jednostavno ali skoro uvek
živopisno. Bilo ih je mnogo i bili su popularni, jer su bili čitaocu ili
slušaocu pristupačniji i razumljiviji nego knjige zvanične crkve.
Apokrifi su bili rašireni kod svih naroda, pa i kod naših. Naročito su
ih širili bogumili. U njima ima i revolta, osude, želje za boljim
životom, a skoro uvek slobodnog tumačenja vere. Njihovoj omiljenosti i
popularnosti doprinosilo je i to što su bili pisani čistim narodnim
jezikom i nisu bili suvoparni kao kanonske knjige. Iz apokrifa su neki
motivi prešli i u narodne usmene umotvorine. Pored apokrifa u
književnosti, ima ih i u crkvenom slikarstvu.



ROMANI I PRIPOVETKE



Osim književnih vrsta koje su, u stvari, spadale u crkvenu
književnost, bilo je u srednjovekovnoj književnosti i vrsta sasvim
svetovnog karaktera. Tako je, na primer, bilo romana o Aleksandru
Velikom, u kojima se pričalo o životu Aleksandrovom sa mnogo
fantastičnih elemenata; njegovo rođenje i čudnovato detinjstvo, njegovo
osvajanje Evrope, Azije i Afrike, putovanje kroz nepoznate zemlje, kroz
zemlje kepeca, džinova, kentaura, amazonki, itd. Pored fantastičnih, u
ovim romanima se prepliću i antički i biblijski motivi i teme. Zatim,
bio je poznat i roman o Trojanskom ratu, dok je delo Teofana krčmarica
iz vizantijske istorije, odnosno pseudoistorije, itd.



BIOGRAFIJE



Među delima srpske srednjovekovne književnosti naročiti značaj imaju
biografije ili žitija — najoriginalnija dela te književnosti. U stvari,
to su opisi života najznačajnijih predstavnika srpske feudalne
hijerarhije: vladara i crkvenih poglavara (arhiepiskopa).



Biografije pokazuju veoma tesnu povezanost naših srednjovekovnih
vladara sa crkvom; crkva je podržavala vladare, a vladari crkvu.
Biografije su očigledno nastale po uzoru na hagiografije (u kojima su
opisivani životi apostola, svetaca i mučenika za hrišćanstvo sa mnogo
fantastičnih i legendarnih elemenata). One, kao i hagiografije, najčešće
nisu pisane radi toga da pruže istorijsku sliku ličnosti, nego da je
odvoje od njene sredine, da joj dadu svetačke, a ne ljudske osobine.
Zbog toga je u njima mnogo legendarnih elemenata koji zatamnjuju
istorijsku istinu. Postojao je i jedan stalan oblik njihove kompozicije i
načina na koji se izlaže njihova sadržina. Na početku su imale obično
bogoslovski uvod. Zatim dolazi izlaganje vladarevog ili arhiepiskopovog
života, koje je protkano i prošireno raznim umecima bogoslovskog i
retorsko-panegiričnog karaktera. Kraj biografije obično je bio neka
vrsta pohvale u kojoj se naglašavaju sve vrline ličnosti o kojoj se
piše. Na kraju, i to dosta često, nalazilo se i pričanje o čudesima što
ih ta ličnost čini.



Ako je pisac biografije imao i književnog talenta, onda je kroz sve
te bogoslovske elemente moglo da se probije živo književno pričanje ili
iskreno osećanje. Takav je, na primer, slučaj u biografiji o Nemanji
koju je napisao Sava Nemanjić. U njoj ima iskrenih lirskih mesta u opisu
Nemanjine bolesti i smrti. Isto tako, pravih književnih elemenata ima u
biografiji o Savi, koju je napisao Teodosije. Teodosije je od svih
pisaca biografija pokazao najviše pravog književnog talenta.



Krećući se između hagiografskog i istorijskog prikazivanja likova i
događaja, pisac biografije je, pored legendarnih elemenata, unosio i niz
realnih činjenica i događaja, mada često nedovoljno jasno, tako da se
njihova suština može tek nazreti, ali ne i nesumnjivo utvrditi.



I ova književna vrsta je razvijana tokom vremena, i u njoj su se
vršile neke promene koje su donosili izmenjeni uslovi života. Dok su
prva četiri biografa — Sava, Stevan Prvovenčani, Domentijan i Teodosije —
pripadala istorijskom razdoblju kada se dinastija Nemanjića i feudalni
poredak učvršćuju, zbornik Životi kraljeva i arhiepiskopa srpskih, koji
su pisali Danilo i njegovi sledbenici, nastao je u vreme najjačeg uspona
već učvršćene vladarske moći i vrhunca srpskog feudalizma, koji počinje
s Milutinom, a završava se sa Dušanom. Feudalizam se bio nametnuo i
učvrstio, a vladar je bio tako silan da počinje da širi državnu
teritoriju preko međa dotadašnje nemanjićke države, osvaja susedne
zemlje. On je centralna ličnost, a njegova dela postaju predmet hvale
biografa, koji ih povezuju sa božjom voljom i naklonošću. Biografija je
tu da uveliča sjaj vladareve ličnosti, opravda njegove postupke, da
zanemari tamne i pojača svetle strane u njegovoj životnoj istoriji, jer
borbe oko vlasti u feudalnom društvu bile su krvave i teške i dovodile
su do međusobnih sukoba i u samoj klasi feudalnih gospodara, pa tako i
među članovima dinastije Nemanjića. Opadanje moći srpske feudalne države
donosi nove okolnosti, koje susrećemo u biografijama pisanim u XV veku,
a naročito u onima iz vremena dugogodišnje turske okupacije.



Biografije imaju značaja za književnost, pre svega kao dokumenat o
stepenu razvitka naše kulture u srednjem veku i, zatim, u nekima od njih
ima vrlo lepog, živog i poletnog pričanja koje, u nekim slučajevima,
dostiže i veću umetničku vrednost; najzad, one su značajne i kao jezički
i stilski podaci o razvitku našeg književnog jezika od XIII do XVII
veka. U njima se dosta jasno razlikuju dve vrste stila: prosto,
jednostavno i neposredno kazivanje kod jednih, i komplikovano, retorsko,
patetično, po ugledu na vizantijski stilski manir toga vremena, kod
drugih.



U jezičkom pogledu biografije su još i dobar primer kako se
izgrađivao i razvijao naš književni jezik u srednjem veku, kako se,
naime, s jedne strane, težilo da se sačuva tradicija starog književnog
jezika i književnih normi a, s druge strane, kako je u taj jezik sve
više i jače prodirao narodni jezik, menjajući stari književni jezik i
fonetski, i morfološki, i leksički i sintaksički, stvarajući na taj
način srpsku recenziju staroslovenskog jezika. Pa ipak, jezik tih
biografija dalek je današnjem čitaocu...



Zbog svih ovih odlika biografije su najznačajnija književna vrsta srpske srednjovekovne književnosti.



U vreme trajanja ove književne vrste bilo je više pisaca biografija
ili žitija; ipak najpoznatiji su: Sava, Stevan Prvovenčani, Domentijan,
Teodosije (svi u XIII veku), arhiepiskop Danilo i njegovi nastavljači (u
XIV veku), Grigorije Camblak i Konstantin Filozof (u XV veku),
patrijarh Pajsije (u XVII veku).



POHVALE



Pohvale su se razvile iz biografija u posebnu vrstu srednjovekovne
književnosti. Obično se u poslednjim glavama biografija davala neka
vrsta sažete pohvale ličnosti o kojoj piše biografija. Međutim, ubrzo se
pohvala počela izdvajati, postajati zasebna celina. Već biograf
Teodosije ima zasebnu pohvalu Simeunu i Savi.




APOKRIF




Apokrif ili apokrifni spis (grč: ἀπόκρυφα — skriven) je nekanonska
knjiga biblijske tematike, koja je zabranjena od crkvenih vlasti i
uglavnom tajno širena.



Kada je u 4. veku hrišćanstvo postalo zvanična državna religija
Rimskog carstva, postavilo se pitanje propisivanja (kanonizovanja)
zvanične hrišćanske literature, jer su postojala mnoga dela u kojima je
hrišćanstvo tumačeno drugačije od učenja crkve. Zato je crkva je
odlučila da izvrši reviziju svih dotadašnjih poznatih hrišćanskih spisa
sa ciljem da odvoji one koje sadrže božju "istinu" od onih čije je
učenje "lažno".



Kanonske knjige su propisane na laodikijskom saboru 360. godine. U
kanon je ušlo ono što i danas spada u Novi zavet (jevanđelja po Mateju,
Marku, Luki i Jovanu, djela apostolska, poslanice itd.) i Stari zavet
(knjiga postanja, knjige proročke itd.). Okončanjem kanonizacije
biblijskih knjiga, apokrifima počinju da se nazivaju sva ostala dela
starozavetne i novozavetne tematike, koja su ostala izvan sastava Svetog
pisma i najčešće se smatraju jeretičkim knjigama.



Kao i kanon, i apokrifi se dele na starozavetne i novozavetne. Od
starozavetnih apokrifa poznati su: Knjiga Enohova, Knjiga Varuhova i
Knjiga Avramova, a od novozavjetnih razna jevanđelja, otkrovenja i tzv.
viđenja. Apokrifne knjige su zabranjivane i spaljivane, jer se njihovo
viđenje biblijskih povesti nije slagalo sa viđenjem zvanične crkve. Oni
su najčešće obrađivali biblijske motive, opisivali raj i pakao,
pripovedali priče o prorocima, svecima, bogorodici.



U staroj srpskoj književnosti bilo ih je više: Knjiga Avramova,
Knjiga Enohova, Jevanđelje Mladenstva, Jevanđelje Jakovljevo, Nikodimovo
i dr. Prevedeni s grčkog, puni mašte i legende, uticali su na srpsku
narodnu književnost. I pored svih zabrana, apokrifi su u srpskoj
književnosti mnogo i dugo prepisivani, sve do 19. veka. Neki su i čitani
u crkvi: "Protojevanđelje Jakovljevo" (na dan Bogorodičinog rođenja) i
"Nikodimovo jevanđelje" (na Veliku Subotu za Vaskrs).



Autor teksta nepoznat


riznicasrpska

____________________________________________
Ja volim samoubilacki-krvnicki nemilosrdno i brutalno.
Necu drugacije. Ko to moze da izdrzi, a upoznah samo jednog.
'Moja je krv moj put do tebe'

https://www.youtube.com/watch?v=XoaSOYGedjg&feature=player_embedded
Nazad na vrh Ići dole
Beskraj

Beskraj

Ženski
Broj poruka : 21554
Godina : 44
Location : Na pola puta sreci
Humor : Uvek nasmejana
Datum upisa : 20.03.2009

 Počeci srpske pismenosti Empty
PočaljiNaslov: Re: Počeci srpske pismenosti    Počeci srpske pismenosti Icon_minitime24/11/2012, 9:53 pm

POSTANAK I SREDNJOVEKOVNA KNJIŽEVNOST



Hristijanizacija,
koja je isprva nailazila na otpor, završena je krajem IX i u X veka
usled prodora službe i crkvenih spisa na slovenskom jeziku i pismu.
Počeci srpske pismenosti, kao i među ostalim slovenskim narodima, vezani
su za delatnost solunskih prosvetitelja Konstantina (u monaštvu Ćirilo)
i Metodija, u drugoj polovini IX veka, i njihovih učesnika, naročito
Klimenta Ohridskog. Rezultat te delatnosti su: glagoljica (pismo koje je
sastavio Ćirilo), kasnije zamenjena ćirilicom (znatno lakše pismo,
nazvano po Ćirilu, prilagodio ga krajem IX veka Kliment Ohridski), i
staroslovenski jezik. Od ranih svedočanstava te pismenosti mogu se
istaći: Temnićki natpis (X—XI veka), Marijinsko jevanđelje (XI veka),
pismo bosanskog bana Kulina (1189. godine). Srpska redakcija
staroslovenskog jezika konačno se uobličava u Miroslavljevom jevanđelju
(kraj XII veka), najstarijoj i najlepšoj sačuvanoj srpskoj
srednjovekovnoj knjizi, pisanoj ćirilicom i bogato ukrašenoj inicijalima
i minijaturama. Među najznačajnije književne spomenike prednemanjićkog
razdoblja ubraja se Letopis popa Dukljanina (Barski rodoslov), napisan u
drugoj polovini XII veka, a sačuvan samo u latinskom prevodu istoga
Dukljanina, katoličkog sveštenika iz Bara, pod naslovom Regnum Slavorum
(Kraljevstvo Slovena). U njemu se prikazuje istorija južnoslovenskih
zemalja— do sredine XII veka, puna priča i legendi, od kojih je najlepša
ona o ljubavi i patnjama Vladimira i Kosare.





 Počeci srpske pismenosti 6H2aE


Temnićki natpis,
kamena ploča sa crkvene građevine iz X—XI veka, nađena u selu Gornji
Katun kod Varvarina. Narodni muzej u Beogradu


Miroslavljevo jevanđelje, likovi jevanđelista Mateja, Marka i Luke u arkadama. Narodni muzej u Beogradu



Dva su osnovna obeležja rane srpske književnosti: religiozna
orijentacija i pretežnost prevodne književnosti. Stara srpska
književnost počela je prevodima i obuhvatila skoro sva vrednija evropska
srednjovekovna dela. U njoj preovlađuju: biblijski spisi, apokrifna
literatura, hagiografije (žitija svetaca), duhovno pesništvo, crkveno
besedništvo, bogoslovski spisi, ali i književna proza (romani i
pripovetke), istoriografija, pravna dela i dr.



Najtešnje povezana sa razvojem države Nemanjića, književnost
srednjovekovne Srbije najizrazitije se ispoljila u životopisima svetaca i
vladara, poglavito iz dinastije Nemanjića. Među tim biografijama čak
dve su posvećene Stefanu Nemanji, a napisali su ih njegovi sinovi Rastko
(sv. Sava) i Stefan Prvovenčani. Sava Nemanjić je u svom glavnom delu,
Životu gospodina Simeona (početak XII veka), opisao poslednje Nemanjine
godine, kada se on odrekao prestola i zamonašio pod imenom Simeon. Vešto
komponovana i neposredno pisana, skoro bez elemenata čudesnog, ova
biografija ide u red najboljih književnih ostvarenja stare srpske
književnosti. Osnivač samostalne srpske crkve i njen prvi arhiepiskop,
tvorac biografije kao književne vrste u Srba, Sava je svojom kulturnom i
prosvetiteljskom delatnošću umnogome odredio pravac razvitka potonje
srpske kulture i književnosti sve do Dositeja Obradovića. Nasuprot
Savinom realizmu, delo Stefana Prvovenčanog Život i podvizi svetog
Simeona (oko 1216) pisano je svečanim stilom, u vizantijskom duhu, a
otac Stefanov prikazan je pre kao svetac i čudotvorac negoli kao stvarna
istorijska ličnost.



Naredne dve biografije posvećene su liku sv. Save. Jeromonah
hilandarskog manastira Domentijan u Životu svetog Save (1254) bliži je
po stilu Stefanu Prvovenčanom nego Savi, čijim se poslednjim učenikom
smatrao, a svetlosnom simbolikom postiže osobitu ozarenost, zbog čega je
nazvan pesnikom svetlosti. Na osnovu ove, napisana je druga Savina
biografija, malo poznatog monaha iz Hilandara — Teodosija. Ali
monumentalnosti, natprirodnosti i simboličnosti Domentijanova dela
upravo su suprotni živopisnost, narativnost i dramatičnost Teodosijeva
Života svetog Save (pre 1292), po kojem se, kao i po Životu Petra
Koriškog, ovaj biograf svrstava u najpopularnije srpske srednjovekovne
pisce, a njegovo delo u vrhunce pripovedačke veštine toga doba.



Jovan Janicicjevic


srpskonasledje

____________________________________________
Ja volim samoubilacki-krvnicki nemilosrdno i brutalno.
Necu drugacije. Ko to moze da izdrzi, a upoznah samo jednog.
'Moja je krv moj put do tebe'

https://www.youtube.com/watch?v=XoaSOYGedjg&feature=player_embedded
Nazad na vrh Ići dole
Beskraj

Beskraj

Ženski
Broj poruka : 21554
Godina : 44
Location : Na pola puta sreci
Humor : Uvek nasmejana
Datum upisa : 20.03.2009

 Počeci srpske pismenosti Empty
PočaljiNaslov: Re: Počeci srpske pismenosti    Počeci srpske pismenosti Icon_minitime26/12/2012, 11:00 pm

-2-




Biografije vladara i
arhiepiskopa preovlađuju i posle Teodosija. One su sabrane u zbornik
poznat pod naslovom Život kraljeva i arhiepiskopa srpskih (sastavljen
između 1337. i 1340). Među njima se ističu biografija Život kralja
Milutina (1323—1326), koju je, kao i više drugih u zborniku, napisao
arhiepiskop Danilo II, te Život Stefana Dečanskog (posle 1331) i Život
arhiepiskopa Danila II (posle 1337) od Danilova učenika i verovatnog
sastavljača zbornika. Dok je Danilo bio više sklon istoriji nego
književnosti, njegov znatno darovitiji učenik u nekim epizodama
približava se dometu Save i Teodosija. Na vrhuncu srednjovekovne srpske
države dostigla je svoj vrhunac i srpska srednjovekovna književnost.
Tada je napisan i najznačajniji pravni spis onoga doba — Zakonik cara
Dušana (1349. i 1354).





 Počeci srpske pismenosti FgbSf


Prizrenski prepis Dušanovog zakonika sa zastavicom na početku, XV ili XVI veka.

Narodna biblioteka Srbije u Beogradu





Posle smrti cara Stefana Dušana, njegova se država počela raspadati,
što su iskoristili Turci i naneli poraz Srbima u presudnim bitkama na
Marici i na Kosovu (1389). Iako se, zatim, srpska država najpre svela na
vazalnu kneževinu a 1402. po tituli svog vladara prerasla u
despotovinu, književni život nije prestao. Početkom XV veka udovica
jednog srpskog velmože, monahinja Jefimija, izvezla je na mrtvačkom
pokrovu svoju Pohvalu knezu Lazaru (1402), ispunjenu iskrenim bolom, a
došljak iz Bugarske Grigorije Camblak napisao je jedno od najznačajnijih
srednjovekovnih književnih dela, biografiju kralja Stefana Dečanskog
(1403—1404). Despot Stefan Lazarević — prosvećeni vladar, pisac i
prevodilac, tvorac osobite lirske pesme Slovo ljubve (1409) — obrazovao
je u manastiru Manasiji poslednje srednjovekovno središte srpske
nacionalne kulture, književnoprepisivački centar poznat kao resavska
škola. Tom školom rukovodio je Konstantin Filozof, istaknuti poslenik na
dvoru despota Stefana u Beogradu i glavna književna ličnost epohe toga
najvažnijeg srpskog vladara posle bitke na Kosovu. Konstantin je napisao
pravopisnu raspravu Skazanije o pismenah (1423—1426) i Žitije despota
Stefana Lazarevića (oko 1433). Camblakovo delo bliže je legendi i
hagiografiji; Konstantinova biografija ima obeležja prave istorije.






 Počeci srpske pismenosti AazwK


Jefimijina Pohvala knezu Lazaru, pokrov za ćivot,

vez pozlaćenom žicom na atlasu, 1402.

Muzej Srpske pravoslavne crkve u Beogradu



I posle pada Srbije (1459) nastavila se književna delatnost. Upravo
na početku toga razdoblja stvarao je najznačajniji pisac druge polovine
XV veka. Dimitrije Kantakuzin, autor Života Jovana Rilskog (1469) i
Molitve Bogorodici (1470). Potonji književni rad pod turskom vlašću bio
je veoma otežan i stoga znatno osiromašen. Ulogu političkog i kulturnog
središta preuzela je Pećka patrijaršija, ali se ta uloga uglavnom
svodila na zadovoljenje crkvenih potreba, prepisivanje i štampanje
knjiga. Prva ćirilska štamparija osnovana je na Cetinju 1493, a zatim su
kraće vreme radile i štamparije u Gračanici i Beogradu. Iako u ovom
razdoblju književno stvaralaštvo opada, valja istaći delatnost
patrijarha Pajsija, koji je bio ne samo knjigoljubac nego i
najznačajniji književni poslenik doba obnove Pećke patrijaršije, te
pisac Života cara Uroša (1628—1632), poslednje vladarske biografije,
oslonjene na narodna predanja i pisane izvore. Od ostalih književnih
pojava vredno je pažnje sastavljanje tzv. Srbljaka, zbirki službi
srpskim svecima i kratkih svetačkih žitija, koje je započeto već u XVI
veku i proteže se sve do XVIII veka. Sačuvano je više takvih rukopisa i
štampano više izdanja.



Uporedo sa razvojem srednjovekovne književnosti razvijala se usmena
narodna književnost. Kad su, pod pritiskom nepovoljnih okolnosti
uslovljenih turskom vlašću, crkvena i umetnička književnost,
biografistika i istoriografija počele da zaostaju, nastalu prazninu
ispunilo je narodno stvaralaštvo. Još pre romantičarskog oduševljenja
folklorom i sistematskog sakupljanja svih vidova narodnih umotvorina,
nastali su i narodna pripovetka, i lirska i epska poezija (naročito ona
dugog stiha — bugarštička), zametnula se deseteračka poezija, stvorene
su paremije i ostale folklorne vrste. Upravo je narodna književnost
održala kontinuitet srpske križevnosti do narednog razdoblja.



Jovan Janicicjevic

srpskonasledje




____________________________________________
Ja volim samoubilacki-krvnicki nemilosrdno i brutalno.
Necu drugacije. Ko to moze da izdrzi, a upoznah samo jednog.
'Moja je krv moj put do tebe'

https://www.youtube.com/watch?v=XoaSOYGedjg&feature=player_embedded
Nazad na vrh Ići dole
Beskraj

Beskraj

Ženski
Broj poruka : 21554
Godina : 44
Location : Na pola puta sreci
Humor : Uvek nasmejana
Datum upisa : 20.03.2009

 Počeci srpske pismenosti Empty
PočaljiNaslov: Re: Počeci srpske pismenosti    Počeci srpske pismenosti Icon_minitime12/1/2013, 2:48 pm


 Počeci srpske pismenosti G8TO5



Manasija (Ravanica), ostaci trpezarije u kojoj je radila književno-prepisivačka resavska škola

____________________________________________
Ja volim samoubilacki-krvnicki nemilosrdno i brutalno.
Necu drugacije. Ko to moze da izdrzi, a upoznah samo jednog.
'Moja je krv moj put do tebe'

https://www.youtube.com/watch?v=XoaSOYGedjg&feature=player_embedded
Nazad na vrh Ići dole
Beskraj

Beskraj

Ženski
Broj poruka : 21554
Godina : 44
Location : Na pola puta sreci
Humor : Uvek nasmejana
Datum upisa : 20.03.2009

 Počeci srpske pismenosti Empty
PočaljiNaslov: Re: Počeci srpske pismenosti    Počeci srpske pismenosti Icon_minitime19/2/2013, 8:51 pm

UVOD U VIZANTIJSKO OKRILJE STARE SRPSKE KNJIŽEVNOSTI




Često u literaturi
između pada paganskog Rima pod najezdom Varvara i epohe tzv. evropskog
Preporoda, humanizma i renesanse 15. i 16. vijeka, stoji "mračna
provalija" srednjeg vijeka — varvarstva, nekulture, divljaštva,
svojevrsnog haotičnog stanja "evropogonije", predstojećeg konačnom
formiranju evropskih država na nacionalnoj bazi u 19. vijeku. Zaboravlja
se, međutim, da je u to doba cvjetala vizantijska kultura i
civilizacija, koja je smijenila grčko-rimsku kulturu i prethodila
romansko-germanskoj, a kojoj je srpska kultura kćerka i posestrima



Pri proučavanju književnosti dvije su osnovne podjele koje se prave:
na žanrove i na periode. Za srpsku nauku o književnosti starijeg kova
važile su dvije cjelovite podjele koje su krajem 19. vijeka napravili
Stojan Novaković i Jovan Skerlić. Novakovićeva podjela imala je izraženu
filološku osnovu, dok je Skerlić sve pojmove za periodizaciju preuzeo
iz francuske književne nauke i autentični tok srpske književnosti
pokušao da iskroji prema evropskim kalupima. U tim kalupima nije bilo
mjesta za narodnu, niti za srpsku književnost srednjeg vijeka, što su
kasniji istoričari književnosti u 20. vijeku osporili i preinačili.
Vjerovatno najznačajniji istoričar srpske književnosti kod nas Jovan
Deretić u okvire svoje periodizacije uvrstio je i srednjovjekovnu
književnost, a radovi Dimitrija Bogdanovića, Đorđa Trifunovića, Radmile
Marinković i drugih otvorili su nove mogućnosti posmatranja ovog
najstarijeg i vremenski najdužeg perioda u gotovo milenijumskom trajanju
istorije srpske književnosti.



Od pokrštavanja i opismenjavanja Slovena u 9. vijeku do posljednjih
izdanaka viševjekovne književne tradicije u 17. vijeku, Srbi su pisali,
stvarali, prevodili, ispisivali i prepisivali svoje knjige, brižno ih
čuvali i njegovali jezik na kojem su nastajale. Svi potonji periodi
istorije književnosti u Srba imali su mnogo profaniji odnos prema
pisanoj riječi. Tako je bilo u "prosvijećenom" 18. vijeku, u onome što
se zove romantizam i realizam 19. vijeka, a i u modernoj književnosti
20. vijeka.



Pored istorijske, dijahrone, podjele književnosti i podjele na
žanrove, moguće je napraviti i još jednu, kojom se izbjegavaju zabune u
vrednovanju djela, različitih kad su u pitanju različite vrste
književnosti. Naime, odskora je na Projektu biblioteke srpske kulture na
Internetu — Rastko — učinjena jedna unutrašnja, organska podjela cijele
srpske književnosti na: beletristiku, narodnu i liturgijsku
književnost, gdje književnost srednjeg vijeka pripada ovoj posljednjoj.



Po svojoj suštini srednjovjekovna književnost je upravo liturgijska,
crkvena književnost, stvarana prevashodno pod uticajem vizantijskog
kulturnog i duhovnog nasljeđa, čiji su Srbi, od pokrštavanja u 9.
vijeku, postali sudionici i sanasljednici.





SREDNJI VIJEK



Po vremenu kada je stvarana, stara srpska književnost pripada
srednjem vijeku, epohi u svjetskoj istoriji koja, kako se najčešće
uzima, počinje padom Zapadnog rimskog carstva 476. godine, a završava se
turskim osvajanjem njegovog istočnog dijela, Vizantije, 1453. godine,
odnosno Kolumbovim otkrićem Amerike 1492. To je period nastavka širenja
hrišćanstva iz istočnog mediteranskog bazena na sve strane svijeta,
prevashodno sjeverozapad i jugozapad, potom državnog i političkog
stasavanja i procvata Istočnog rimskog carstva, period umiranja rimske i
antičke grčke kulture i njihovog preobraženja i vaskrsenja u novoj
vizantijskoj misli i duhovnosti, period krstaških ratova, formiranja
velesile Franačke države itd.



Često u literaturi između pada paganskog Rima pod najezdom Varvara i
epohe tzv. evropskog preporoda, humanizma i renesanse 15. i 16. vijeka,
stoji "mračna provalija" srednjeg vijeka — varvarstva, nekulture,
divljaštva, svojevrsnog haotičnog stanja "evropogonije", predstojećeg
konačnom formiranju evropskih država na nacionalnoj bazi u 19. vijeku.
Zaboravlja se, međutim, da je u to doba cvjetala vizantijska kultura i
civilizacija, koja je smijenila grčko-rimsku kulturu i prethodila
romansko-germanskoj, a kojoj je srpska kultura kćerka i posestrima.



Vizantinci U Hristovo doba Rimska imperija obuhvatala je kompletan
mediteranski bazen: sjeverni dio Afrike, Egipat, Palestinu, Malu Aziju,
Grčku, Italiju i na sjeveru Evrope sve do rijeke Dunav, potom tadašnju
Galiju i Španiju. Centar carstva bio je Rim, međutim, u prvim vijekovima
poslije Hrista težište države se sve više pomjeralo na istok. To
pomjeranje bilo je uslovljeno prvenstveno privrednom snagom gušće
naseljenog istočnog dijela imperije, ali i vojno-strateškim razlozima.
Prvi je car Konstantin stvorio na istoku nov državni centar. Izgradio je
staru grčku varošicu Vizantion na Bosforu i uzdigao je za prestonicu
imperije 324. godine. Poslije će ovaj grad dobiti ime po caru —
Konstantinopolj, Carigrad u srpskoj varijanti, a ime Istambul poslije
turske najezde, koje mu je ostalo do dana današnjeg. Po Vizantionu je i
carstvo dobilo ime Vizantija, ali tek naknadno i sami "Vizantinci" ga
nisu tako zvali. Oni su sebe nazivali Romejima i njihovi carevi su sebe
smatrali romejskim carevima, a u službenoj upotrebi države sve do 9.
vijeka nije bio, kako bi se očekivalo, grčki, nego latinski jezik.



Car Konstantin srušio je dotadašnji državni sistem paganskog
vjerovanja i Milanskim ediktom 313. godine uveo hrišćanstvo kao zvaničnu
državnu religiju. Rođen u okolini Niša, na našim prostorima ostavio je
tragove svog zadužbinarstava, pa se, recimo, odskora zna da su on i
njegova majka Jelena prvi ktitori manastira Tvrdoš kraj Trebinja. Sv.
Jelena, koja je možda imala presudan uticaj na sinovljevo obraćenje u
hrišćanstvo, podigla je niz zadužbina širom carstva, potom i mnogo
crkava u Svetoj zemlji, a na Golgoti je pronašla Časni Krst na kojem je
raspet Hristos. Sam sv. car Konstantin, iako ispovjednik hrišćanstva,
otkako je pred jednu bitku na nebu vidio krst i čuo glas: Ovim
pobjeđuj!, pokrstio se tek na samrtnom odru.





SLOVENI



U vrijeme kad Sloveni izlaze na pozornicu svjetske istorije,
Vizantija i Franačka jedine su tadašnje velesile u Evropi i Sredozemlju.
Deveti vijek je Slovene zatekao na prostoru od Tatri do Peloponeza i od
Jadranskog do Sredozemnog mora, sa središtem u Panoniji i Podunavlju.
To je njihova zemlja, no ne i država. Gospodarima se smatraju drugi:
Njemačko carstvo na sjeverozapadu, Vizantijsko na jugu, Bugarsko na
istoku. Sloveni imaju svoje kneževine, manje oblasti kojima vladaju,
potpuno ili samo djelimično nezavisno, već prema sticaju okolnosti. To
je doba Lava Mudrog u Vizantiji i Karla Velikog u Franačkom carstvu.
Sloveni se teritorijalno, politički, kulturno i duhovno nalaze između
Istoka i Zapada, na međi ovih dvaju carstava.



Za Slovene se pretpostavlja da su se u tri grupe: istočnoj, zapadnoj
i južnoj, doselili na Balkan iz svoje prapostojbine sjeverno od
Karpata. Oni koji zastupaju ovu teoriju tvrde da su bili izrazito
kontinentalan narod i da nisu izlazili ni na kakvo more. Postoji i druga
teorija o tome da se Sloveni niotkuda nisu doseljavali, nego da su oni
autohtoni stanovnici ovih prostora. Jedine nauke koje su postigle neke
rezultate u procesu proučavanja slovenske etnogeneze i koje mogu pružiti
neke temeljito zasnovane argumente ovim teorijama jesu nauka o jeziku i
arheologija. No, ni one ne mogu dati uvijek jasne podatke o teritoriji
koju su naseljavali Sloveni, materijalnoj kulturi, socijalnoj strukturi,
istorijskoj djelatnosti i slično, tako da mnoge stvari iz slovenske
prošlosti ostaju maglovite.





IMPULS ZA OPISMENJAVANJE SLOVENA



Sloveni su masovno pokršteni u 9. vijeku, mada su i ranije bivali
mjestimično krštavani. U tom periodu još nije bilo došlo do raskola
između istočne i zapadne hrišćanske crkve, iako su se uveliko osjećale
razlike. Počevši od jeresi Arija iz 4. vijeka, koja je na zapadu
djelimično prihvaćena, preko sve većeg papskog primata u Rimu, crkve su
se ne samo dogmatski nego i životom u istini vjere sve više mimoilazile.
Godina 1054, koja se istorijski uzima kao formalni raskid dviju crkava,
samo je ozvaničavanje onoga što je već vijekovima postojalo u životu
crkve. Obje ove duhovne plime su naizmjenično plavile slovensko tlo, ali
je među Srbima izvorna pravoslavna tradicija istočnog hrišćanstva
odnijela primat.



Slovenski moravski knez Rastislav (vladao prostorom današnje Češke),
čiji je narod primio hrišćanstvo od germanskih misionara na latinskom
jeziku, ulagao je sve snage da odoli sve većem pritisku njemačkih
biskupa i krupnih feudalaca. Zato što se nije mogao sam boriti, a i zato
što je postojao među narodom problem nerazumijevanja latinskog
bogoslužbenog jezika, on je odlučio da se obrati za pomoć vizantijskom
caru Mihajlu. U pismu koje mu je napisao otprilike stoji kako ni on,
niti njegov hristoljubivi narod ne mogu da shvate pravu jevanđeljsku
istinu jer im se predaje na nerazumljivim jezicima – njemačkom i
latinskom. Zna da car Mihajlo ima učenih ljudi koji govore slovenski, pa
neka mu ih pošalje – Boga radi!



Tako i bi. Ovaj poziv otvorio je vrata riječi Božijoj da uđe među
Slovene na njihovom jeziku, a oni s njom u zajednicu prosvijećenih
naroda srednjovjekovne Evrope.





____________________________________________
Ja volim samoubilacki-krvnicki nemilosrdno i brutalno.
Necu drugacije. Ko to moze da izdrzi, a upoznah samo jednog.
'Moja je krv moj put do tebe'

https://www.youtube.com/watch?v=XoaSOYGedjg&feature=player_embedded
Nazad na vrh Ići dole
Beskraj

Beskraj

Ženski
Broj poruka : 21554
Godina : 44
Location : Na pola puta sreci
Humor : Uvek nasmejana
Datum upisa : 20.03.2009

 Počeci srpske pismenosti Empty
PočaljiNaslov: Re: Počeci srpske pismenosti    Počeci srpske pismenosti Icon_minitime8/4/2013, 9:01 pm

MISIJA SOLUNSKE BRAĆE MEĐU SLOVENIMA



Kad su primili poslušanje od vizantijskog cara i carigradskog
patrijarha, Konstantinu i Metodiju je rečeno da Slovenima prvo treba da
budu misionari Jevanđelja riječi Božije, potom da im sastave grafeme
(slova) prema glasovima njihovog jezika i još da im prevedu osnovne
bogoslužbene knjige sa grčkog na slovenski jezik. Godinu dana su se oni
pripremali za ovaj podvig — molitvom, postom i naukom Rastislav,
moravski knez, podstaknut od Boga, pošto se posavjetovao sa svojim
knezovima i Moravljanima, uputi poslanstvo caru Mihajlu sa porukom: Naši
su se ljudi odrekli paganstva i pridržavaju se hrišćanskog zakona, ali
mi nemamo takvoga učitelja koji bi nam na našem jeziku pravu hrišćansku
vjeru objasnio da bi i druge zemlje videći to nas slijedile. Zato
pošalji nam, gospodaru, takvog episkopa i učitelja, jer od vas polaze
uvijek na sve strane dobri zakoni.



Kako dalje stoji u Žitiju Ćirilovom od nepoznatog pisca iz 9.
vijeka, vizantijski car Mihajlo Treći je u dogovoru sa tadašnjim
carigradskim patrijarhom Fotijem odlučio da odgovori na molbu moravskog
kneza Rastislava. Među Slovene je poslao učenom svijetu tog vremena
svima znanu braću Konstantina i Metodija. Konstantin je bio tada jedan
od najvećih grčkih filozofa, daroviti filolog, poznavalac svih nauka i
učenik ovog velikog patrijarha Fotija, nazvanog još i prvim humanistom
zbog velikog broja starogrčkih knjiga sačuvanih u njegovoj školi.
Metodije, Konstantinov brat, prvo je bio visoki državni činovnik, ali se
kasnije povukao u manastir i zamonašio, velikim podvigom se
podvizavajući na helenskoj gori Olimpu. Oni su bili rodom od bogatih
roditelja iz Soluna, važnog grada za vizantijsku imperiju. Solun je bio
gusto naseljen slovenskim življem porijeklom iz današnje Makedonije, pa
se pretpostavlja da su braća još iz mladosti naučila slovenski jezik,
što je bilo presudno da ih car pošalje nama na zapad.



Prema Žitiju Metodijevom car Mihajlo je ovaj izbor obrazložio
sljedećim riječima: Čuješ li, filosofe, ove riječi? Drugi ovoga učiniti
ne može osim tebe. Dakle, evo ti mnogo darova i uzmi brata svoga,
igumana Metodija, te idi! Jer obojica ste Solunjani, a Solunjani svi
čisto govore slovenski.





ARAPSKA I HAZARSKA MISIJA KONSTANTINA



Izbor Konstantina — docnije u monaštvu nazvan Kirilom — i Metodija
za slovenske prosvjetitelje nije bio slučajan. Slovenskoj misiji su
prethodile druge dvije misije i naročito Konstantinove brojne rasprave
sa neznabošcima i jereticima. On je u njima briljirao svojim umnim i
učenim odgovorima na brojne intelektualne začkoljice, kojima su njegovi
protivnici pokušavali da opovrgnu istinu pravoslavne vjere.



U arapskoj misiji polemisao je sa muhamedancima o razlici između
njihove religije, koja propovijeda Alaha, koga niko nikad nije vidio,
nego ga je jedan čovjek po svom slobodnom uvjerenju ispovijedio, i
hrišćanstva, u kojem se Živi Bog otkrio ljudima postavši čovjek. Arapima
nikako nije bilo jasno kako to da je u hrišćanstvu Bog Jedan, a
Trojica, i kako to da ima Sina. Iz svog fanatizma slične inspiracije
muhamedanci su na velikoj džamiji Al Laksa, koja se i danas nalazi na
mjestu iz Biblije poznatog jerusalimskog Hrama, napisali: Alah nema
sina! Iskušavali su Konstantina raznim pitanjima, no on je na sve imao
odgovor. Na kraju su pokušali da ga otruju, no milostivi Bog je kazao:
Ako i smrtno što ispijete, neće vam nauditi. Izbavi i njega i u svoju
zemlju zdrava opet povrati.



Potom je uslijedila misija među Hazarima, narodom koji je već odavno
nestao sa istorijske pozornice, a od 7. do 9. vijeka imao je veliku
državu od Hersona do Kavkaza, Kaspijskog mora i Urala. Bili su po vjeri
neodređeni, a bilo je i pagana. U 9. vijeku Jevreji su kod njih uživali
veliki ugled jer je sto godina ranije hazarski vladar prešao na njihovu
vjeru. Danima je Konstantin sa njima razgovarao, polemisao, primjerima
iz života dokazivao istinu vjere i opovrgavao hazarske pronicljive
argumente. Na kraju je hazarski vladar Kagan bio ubijeđen u Hristovu
vjeru, krstio se i još je njih preko dvjesta prešlo u hrišćanstvo
odbacivši paganske običaje i bezakonite ženidbe. Kagan je u
Konstantinovu čast spremio mnoga blaga i oslobodio stotine grčkih
zarobljenika.





PRIPREMA SOLUNSKE BRAĆE KONSTANTINA I METODIJA ZA SLOVENSKU MISIJU



Kad su primili poslušanje od vizantijskog cara i carigradskog
patrijarha, Konstantinu i Metodiju je rečeno da Slovenima prvo treba da
budu misionari Jevanđelja riječi Božije, potom da im sastave grafeme
(slova) prema glasovima njihovog jezika i još da im prevedu osnovne
bogoslužbene knjige sa grčkog na slovenski jezik. Godinu dana su se oni
pripremali za ovaj podvig — molitvom, postom i naukom. Prije odlaska
sastavili su prvo slovensko pismo, glagoljicu, i tim pismenima preveli
Jevanđelje na slovenski jezik.



Glagoljica je bila vrlo komplikovano i egzotično pismo zagonetnog
porijekla. Oblici slova, tzv. duktue (lat. ducere — uvijati, zavijati)
sadrže elemente grčkog pisma, ali i drevnih orijentalnih pisama —
koptskog, kavkaskog i drugih. Zbog svoje složenosti nije se dugo održala
kao slovenska azbuka i čim se počela upotrebljavati, počela su njena
uprošćavanja i ubrzo je bila smijenjena ćirilicom. Ćirilicu je sastavio
jedan učenik Konstantinov (u monaštvu Kirilo — Ćirilo u glasovnoj
varijanti srpskog jezika) i samo, dakle, u čast Ćirila nosi njegovo ime.
Najduže se glagoljica sačuvala kod Hrvata, čak do 14. vijeka, kada su
oni pisali sa tri pisma: ćirilicom, adaptiranom verzijom ćirilice prema
latinskom pismu — latinicom i glagoljicom.





SLOVENSKA MISIJA



Godine 863. braća Konstantin i Metodije kreću u misiju širenja
istočnog hrišćanstva na slovenski zapad. Sa njihovim dolaskom počinje
uvođenje slovenskog bogosluženja i organizovanje nacionalne crkve, prvo
samo u Moravskoj, a potom i šire, kod panonskog kneza Kocelja i drugdje.
Narodu se propovijeda Jevanđelje na jeziku njemu razumljivom, stvara se
krug učenika oko braće, odakle se rukopolažu novi sveštenici, prepisuju
se i prevode nove knjige. Misija ne samo što ima veliki kulturni nego
prevashodno ima liturgijski značaj i karakter. To znači da se time što
mu je omogućena služba Božija na svom jeziku, slovenski narod aktivno
uključio u život Pravoslavne crkve zajedno sa svim ostalim hrišćanskim
narodima, ali i potvrdio svoj jedinstveni identitet u okviru te ogromne,
vaseljenske, zajednice.



Ovome se oštro suprotstavilo latinsko-njemačko sveštenstvo i
vlastela, koji su sve do tada polagali pravo duhovne i političke vlasti
na teritorijama zahvaćenim misijom. Zapadni crkveni poglavar tog doba,
papa Hadrijan, ipak je dao blagoslov za rad solunskoj braći. Metodije je
rukopoložen za arhiepiskopa, a njegovi učenici za sveštenike u poznatoj
crkvi sv. Petra u Rimu. Pojala se tada liturgija na slovenskom jeziku i
narednih godina će papa, u zavisnosti od raznorodnih uticaja, čas
braniti, čas dozvoljavati njenu upotrebu.





TRIJEZIČNICI



Ogroman je problem za zapadne crkvene velikodostojnike i sav zapadni
učeni svijet bio slovenski jezik kao bogoslužbeni i jeretik im je bio
svako ko ga je upotrebljavao. Popularni su bili tzv. trijezičnici, koji
su tradicionalno smatrali da je dozvoljeno obraćati se Bogu samo na tri
jezika: jevrejskom, latinskom i grčkom. Vizantija pak nikad nije
sprovodila ovo drevno latinsko shvatanje o varvarskim jezicima, jer je
još apostolsko načelo bilo da svaki narod može slobodno na svom jeziku
da služi i moli se Bogu.



Prvi gramatički spis kod Slovena, O pismenah, posvećen je upravo
ovom problemu. Napisao ga je nepoznati bugarski monah, tzv. Crnorizac
Hrabar, i do danas je sačuvan u 80 prepisa na svim slovenskim jezicima.
Jedno je od ranih književnih djela koja nastaju na temelju
ćirilimetodijevske tradicije i u kojem preovladava za srednji vijek
karakteristično fino i emotivno shvatanje jezika.



Iako je papa zvanično blagoslovio da četvrti jezik na koji će se
prevesti Sveto pismo bude slovenski, to njemački biskupi nikad nisu
prihvatili. Neće se smirili sve dok zajedno sa svojim svjetovnim
vlastima ne pregaze Moravsku 870. godine, oslijepe i zarobe Rastislava, a
Metodija bace u tamnicu na gotovo trogodišnje zatočenje. Iz tamnice će
ga izvući narod Moravske, kome je on u međuvremenu postao duhovni pastir
i izbavitelj iz tmina i mraka duhovnog zatočenja.

____________________________________________
Ja volim samoubilacki-krvnicki nemilosrdno i brutalno.
Necu drugacije. Ko to moze da izdrzi, a upoznah samo jednog.
'Moja je krv moj put do tebe'

https://www.youtube.com/watch?v=XoaSOYGedjg&feature=player_embedded
Nazad na vrh Ići dole
Beskraj

Beskraj

Ženski
Broj poruka : 21554
Godina : 44
Location : Na pola puta sreci
Humor : Uvek nasmejana
Datum upisa : 20.03.2009

 Počeci srpske pismenosti Empty
PočaljiNaslov: Re: Počeci srpske pismenosti    Počeci srpske pismenosti Icon_minitime12/12/2013, 1:23 pm

-3-


PERIOD 10—12. VIJEKA NA SLOVENSKOM JUGU

Period misionarskog i kulturnog djelanja na tragu ćirilometodijevske tradicije od 10. do 12. vijeka često se u literaturi naziva epohom recepcije vizantijske kulture, učenosti i obrazovanja. Tada se zaista sve tekovine ove velike civilizacije presađuju na slovensko tlo i postaju temelj njenom autentičnom razvoju. Za Ćirila i Metodija i kasnije njihove nastavljače obično se kaže da su bili prvi prosvjetitelji srpski i učitelji u svakom nauku. Oni su bili nosioci vizantijske učenosti i obrazovanja, a tu su pojmovi prosvjete i prosvjećivanja imali unekoliko drugačije značenje nego što to imaju danas

Od svog dolaska 863. godine solunska braća Ćirilo i Metodije misionare oko dvadeset godina među Slovenima. Osim što misionare hrišćanstvo, prevode knjige i uređuju bogosluženje, oni obrazuju i jedan krug svojih učenika, koji će poslije njihove smrti nastaviti sa započetim radom na prosvjećivanju i opismenjavanju naroda. Konstantin je postao pred kraj života monah Kirilo i upokojio se 869. godine, dok je Metodije preživio njemačko haranje Moravske 870. godine. Tada su ga zapadni biskupi bacili u tamnicu na dvije i po godine, a moravskog kneza Rastislava, na čiji poziv su Ćirilo i Metodije i došli iz Vizantije, oslijepili su i na jakoj zimi golog pretukli. Metodije je pušten kada je narod Moravske izgnao njemačke sveštenike i od pape tražio da im vrati njihovog episkopa i sveštenstvo.

Međutim, nakon Metodijeve smrti, 885, Nijemci su iz sjevernih slovenskih zemalja protjerali sve one koji su usko bili povezani sa Ćirilom i Metodijem — učenike, sveštenike, obrazovani svijet. U izgnanstvu su oni formirali dvije grupacije, koje će u budućnosti postati žarišta slovenske pismenosti: Ohrid u Makedoniji i Preslav u Bugarskoj. Tu će se sa tzv. Panonskim legendama, žitijima Ćirila i Metodija, uobličiti kult braće prosvjetitelja, koji je u narodu postojao još za vrijeme njihovog života. Biće proglašeni svetiteljima u sklopu kanona Pravoslavne crkve i kalendarski se praznuju 24. maja po novom kalendaru.


NOVA ŽARIŠTA SLOVENSKE PISMENOSTI — PRESLAV

Najpoznatiji učenici Ćirila i Metodija bili su tzv. sveti Petočislenici: Kliment, Naum, Sava, Gorazd i Angelar, dok se o drugim učenicima ne zna mnogo. Nakon progonstva sa sjevera u Bugarsku, sa nešto spašenih knjiga slovenske bogoslužbene pismenosti dolaze Kliment, Naum i Angelar. Međutim, kako je bugarskog kneza Borisa 864. krstio vizantijski car, tamo se krenulo sa grčkim jezikom u bogosluženju i uopšte popularisanjem grčkog jezika, pa dolazak slovenske knjige nije najbolje prihvaćen. Nakon kratkog zadržavanja u Preslavu, učenike šalju u današnju Makedoniju, predjele oko Ohridskog i Prespanskog jezera. Tu je stalno dolazilo do smjene vizantijske i bugarske vlasti, kao što je to bio slučaj i sa cijelom današnjom Makedonijom, Bugarskom i dijelom Grčke.

Godine 893. u Bugarskoj na vlast dolazi knez Simeon, dobija titulu cara i naređuje zamjenu grčkih knjiga slovenskim i glagoljice ćirilicom. Pretpostavlja se da je do tada Konstantin, učenik Ćirila i Metodija i docnije episkop u Makedoniji, sastavio novu slovensku azbuku, nazvavši je po učitelju ćirilicom. U prvo vrijeme ona se koristi samo u Bugarskoj, a kasnije je prihvataju svugdje na slovenskom jugu.


OHRIDSKA ŠKOLA

Sa dolaskom Klimenta i Nauma u Ohridu se nastavlja ćirilometodijevska tradicija hristijanizacije, prosvjećivanja i opismenjavanja naroda. Pokreće se tzv. Ohridska škola, propovijeda se Jevanđelje, prevode se knjige sa grčkog i bogosluži na domaćem jeziku. Kliment je u Ohridu podigao manastir sv. Pantelejmona i dvije crkve, a Naum na obali Ohridskog jezera manastir sv. Arhanđela, koji se danas zove manastir svetog Nauma.

Odavde će krenuti slovenska knjiga na sjever prema Srbima, putevima koji od Ohrida vode ka Skoplju, a odatle na sjever i sjeverozapad ka Lipljanu i Rasu, Prizrenu i Skadru, Duklji i Humu, a sjeveroistočno ka Nišu. Već od 10. vijeka sve su ove teritorije etnički čisto srpske, a prvi slovenski misionari mogli su doći u srpske zemlje i ranije, već oko 873, a naročito u Dalmatinsko primorje.

Period misionarskog i kulturnog djelanja na tragu ćirilometodijevske tradicije od 10. do 12. vijeka često se u literaturi naziva epohom recepcije vizantijske kulture, učenosti i obrazovanja. Tada se, zaista, tekovine ove velike civilizacije presađuju na slovensko tlo i postaju temelj njenom autentičnom razvoju.


IZVORIŠTE SLOVENSKE UČENOSTI

Za Ćirila i Metodija i kasnije njihove nastavljače obično se kaže da su bili prvi prosvjetitelji srpski i učitelji u svakom nauku. Oni su bili nosioci vizantijske učenosti i obrazovanja, a tu su pojmovi prosvjete i prosvjećivanja imali unekoliko drugačije značenje nego što imaju danas. Da bi se bolje shvatilo kakvu su to prosvjetu oni donijeli svojim misionarenjem među Slovene, neophodno je naglasiti šta je to značilo biti obrazovan i prosvijećen u Vizantiji toga doba.

Biti učen u Vizantiji podrazumijevalo je upućenost u dvije vrste znanja: tzv. tjelesno, spoljašnje intelektualno, i unutrašnje, duhovno znanje, koje je crpljeno životom u pravoslavnoj vjeri. Spoljašnje znanje podrazumijevalo je ono što je naslijeđeno u antičkoj formi kroz takozvanih sedam slobodnih umjetnosti (septem artes libertates): muziku, matematiku, aritmetiku, gramatiku, retoriku, dijalektiku i astronomiju. Ideal je, međutim, bilo znanje duhovno, koje osvjetljava i daje smisao svemu onom do čega se dolazi u pozitivnim naučnim spoznajama. Ono se ne stiče učenjem činjenica i shvatanjem pojmova, nego blagodaću Božijom, teološkom učenošću i asketskom praksom. Ove dvije vrste znanja nisu se isključivale, nego su se nadopunjavale, i na čuvenom Carigradskom univerzitetu bile su u sprezi jedna s drugom.

Biti prosvijećen tada nije značilo ono što znači od prosvjetiteljskog 18. vijeka do danas — da se stekne znanje putem razuma i logičkog zaključivanja koje je uslovljeno opipljivim dokazom, nego je značilo prosvijetliti se svjetlošću i energijom od Boga darovanom. Ovo drugo nije moguće dokučiti niti izazvati razumskim spekulacijama, nego jedino slobodnom i neuslovljenom Božijom blagodaću, koju čovjek može da prihvati ili odbije.

Specifičnost obrazovanja u Vizantiji proizašla je iz dugovijekovne tradicije prožimanja klasičnog antičkog obrazovanja i hrišćanske vjere, teologije i filozofije. Najstariji crkveni oci i mislioci obrazovani u helenskim akademijama ruše stari pogled na svijet i na osnovama antičkog obrazovanja grade novo doba. Nekim pojmovima iz grčke filozofije dat je potpuno novi smisao i ono što je antička misao vijekovima baštinila i razvijala presazdava se i preovaploćava u hrišćanskom nauku.
To novo doba bilo je novo prvo u životu naroda, a onda tek u učenosti i kulturi. Sami crkveni oci nisu namjerno mudrovali, kako kaže sveti Vasilije Veliki, i stvarali filozofske i teološke sisteme, nego su teologijom branili istinu vjere kad su ih jeretici svojim krivovjerjem i hulom na to primoravali.


IZVORIŠTE SLOVENSKE DRŽAVNOSTI

Od uvođenja hrišćanstva kao zvanične državne religije 313. godine u Vizantiji, novinom hrišćanskog života oživljavaju i institucije državnog uređenja, sačinjene po ustrojstvu Rimske imperije. Od tog vremena, pa sve do pada Istočnog carstva, 1453. godine, država i Crkva u Vizantiji će jedna sa drugom usko biti povezane u tzv. simfoniji, sinergiji ili sadejstvu, koje nikad prije nije bilo, niti će ikad poslije biti zabilježeno u istoriji. Za uređenje života jednog naroda to njihovo sadejstvo bilo je od neprocjenjivog značaja, jer su državne institucije u saradnji sa Crkvom davale legitimitet promjenama među narodom i time aktivno učestvovale u njegovom životu.

Iako Srbi u periodu 10. i 12. vijeka još nemaju svoju državu, kasnije će se i u njih slično uskladiti odnos duhovnih i svjetovnih vlasti. Vaspitavani na ćirilometodijevskoj tradiciji, koju su njihovi učenici i nastavljači produbili i proširili od Ohrida na sjever zemlje, Srbi organizaciju narodnog života sve više oplemenjavaju duhovnošću koja im dolazi sa istoka. Gotovo uporedo sa postepenim posrbljavanjem staroslovenskog jezika i nastajanjem jedne njegove nacionalne varijante — srpskoslovenskog jezika, ide i postepeno konstituisanje države i, posebne u odnosu na druge Slovene, srpske književnosti i umjetnosti.

____________________________________________
Ja volim samoubilacki-krvnicki nemilosrdno i brutalno.
Necu drugacije. Ko to moze da izdrzi, a upoznah samo jednog.
'Moja je krv moj put do tebe'

https://www.youtube.com/watch?v=XoaSOYGedjg&feature=player_embedded
Nazad na vrh Ići dole
Beskraj

Beskraj

Ženski
Broj poruka : 21554
Godina : 44
Location : Na pola puta sreci
Humor : Uvek nasmejana
Datum upisa : 20.03.2009

 Počeci srpske pismenosti Empty
PočaljiNaslov: Re: Počeci srpske pismenosti    Počeci srpske pismenosti Icon_minitime4/2/2014, 8:45 pm

-4-


JEZIK STARE SRPSKE KNJIŽEVNOSTI

Praslovenski jezik, kojim su govorili slovenski preci Srba, nigdje nije zapisan. On se rekonstruiše međusobnim poređenjem istočnih, zapadnih i južnih slovenskih jezika, koji su bili sjedinjeni u praslovenskoj jezičkoj zajednici oko dva milenijuma.

Izgleda da je slovenski dijalekat na koji su oko 863. godine Ćirilo i Metodije preveli najvažnije bogoslužbene knjige bio vrlo sličan praslovenskom u njegovoj poznoj fazi razvoja. On se naziva staroslovenskim jezikom i predstavlja tradicionalni jezik slovenske kulture i misli.

Jezik se najčešće definiše kao osnovno sredstvo komunikacije i uistinu teško da bi se ljudi bez njega mogli valjano sporazumijevati. Tijesno je povezan sa životom, toliko da čovjek nekad prestaje da razlikuje sam predmet ili pojavu od onoga kako je ona nazvana, odnosno sloj stvarnosti od sloja njegovog odraza u jeziku. Time često zapada u zabludu poistovećivanja ovoga dvoga.

Nekoliko je osnovnih funkcija koje su lingvisti otkrili u jeziku. Najvažnija je komunikativna, dok je vjerovatno druga po važnosti njegova poetska, umjetnička funkcija u književnosti. Njome se jezik često oslobađa uobičajene logičke nužnosti i široko meandrira u izrazu.

Kao što je osnovni materijal likovne umjetnosti boja, muzičke zvuk, tako je i u književnosti njena oblikovna supstanca jezik. Ono što razlikuje jezik kao materijal umjetnosti od boje i zvuka u slikarstvu i muzici jeste to što on nije samo sirovi neuobličeni materijal nego sam po sebi već uključuje djelovanje ljudske svijesti. Kreacijom umjetnika to se dejstvo udvostručava i usložnjava.

Ovo je vjerovatno razlog što se u jeziku čuva najviše taloga iz prošlosti jednog naroda. Davnašnje je lingvističko načelo da se čitava politička i duhovna istorija jednog naroda odražava u jeziku, što se dosljedno može pratiti u pojavi slovenske književnosti.


PRASLOVENSKI JEZIK

Slovenski preci Srba govorili su jezikom koji se danas naziva praslovenskim. Zajedno sa romanskim, germanskim, indoiranskim i drugim jezicima taj jezik vodi porijeklo od tzv. praindoevropskog jezika, kojim se govorilo prije nekoliko milenijuma u istočnoj Evropi ili u zapadnoj Aziji. Praslovenski jezik, kojim su govorili slovenski preci Srba, nije nigdje zapisan, nego se rekonstruiše međusobnim poređenjem istočnih (ruski, bjeloruski, ukrajinski), zapadnih (češki, slovački, poljski, lužičkosrpski) i južnih (srpski, bugarski, makedonski, slovenački) slovenskih jezika. Oni su bili sjedinjeni u praslovenskoj jezičkoj zajednici oko dva milenijuma.

Izgleda da je slovenski dijalekat na koji su oko 863. godine Ćirilo i Metodije preveli najvažnije bogoslužbene knjige bio vrlo sličan praslovenskom u njegovoj poznoj fazi razvoja. On se naziva staroslovenskim jezikom i za nauku o slovenskim jezicima, slavistiku, ima onaj značaj kao latinski jezik za romanistiku.


STAROSLOVENSKI JEZIK

Epoha tzv. kanonskog staroslovenskog jezika potrajala je relativno kratko, oko dva vijeka. To je period 10 — 12. vijeka, kada postepeno u ovaj zajednički književni jezik Slovena počinju da prodiru elementi pojedinačnih narodnih govora. Unošenjem crta narodnog jezika nastale su nacionalne redakcije staroslovenskog jezika: moravska (češka), bugarska, srpska i ruska, čiji će vijek trajanja biti oko 500 godina. U ovom periodu, takođe, dolazi do postepene smjene komplikovanog i po obliku slova egzotičnog Ćirilovog pisma glagoljice sa ćirilicom — slovenskom adaptacijom grčkog ustavnog pisma.

Staroslovenski je postao ono što je u zapadnoj Evropi bio latinski, u Vizantiji novozavjetni srednjogrčki i u jugoistočnoj Aziji sanskrit — zajednički književni jezik jednog šireg etnosa. Jaz između njega i srpskog narodnog jezika nije bio veliki i među narodom se osjećao kao svoj jezik. Od samog početka su u njegovoj strukturi, i u oblikovanju riječi i u oblikovanju rečenica, bile prisutne mnoge osobine grčkog jezika. To je bilo i prirodno jer se u to doba jedino sa grčkog i prevodilo i do danas njegovo nasljeđe u srpskom jeziku nije dovoljno proučeno. Prevođenje nije bila puka transpozicija nerazumljivog teksta, nego i način uspostavljanja komunikacije sa grčkim jezikom, a samim tim i sa grčkom kulturom. Prevodioci su u isto vrijeme bili i stvaraoci, pa su, gdje nije bilo slovenske riječi za izraz, stvarali novu po grčkom kalupu, npr. kao u riječima milosrđe, bogoljubiv, blagosloviti itd. ili preuzimali već postojeću, npr. anđel, jeres, patrijarh, monah. Među preuzetim riječima je bilo i grčkih pozajmljenica iz hebrejskog.

Vremenom se staroslovenski jezik tako razgranao, raširio i obogatio da je u 14. vijeku to bio jezik visoko razvijenih stilskih mogućnosti i dometa u polju apstraktne misli. Bez problema se na njemu moglo filozofirati i prevoditi najsloženija djela duhovne literature. Jedan od najuspjelijih prevoda spisa vizantijskog mislioca i bogoslova iz 5. vijeka Pseudo Dionisija Aeropagita, na kojima počiva bezmalo sva vizantijska teologija, upravo je prevod na stari srpski jezik. Uradio ga je pred Maričku bitku 1371. inok Isaija i ostavio poznati zapis o turskom pustošenju srpske zemlje.


SPOMENICI I ŠKOLE STAROG SRPSKOG JEZIKA

Izvorni spisi na klasičnom staroslovenskom jeziku iz doba Ćirila i Metodija nisu uopšte sačuvani, ali su prepisi iz 10. i 11. vijeka njihove vjerne kopije. Ima ih malo i čuvaju se većinom u Rusiji, a nešto i na zapadu. Među spomenicima glagoljske pismenosti tu su: Asemanovo jevanđelje, Zografovo jevanđelje, Marijinsko jevanđelje, Kločev zbornik i drugi. Ćirilskim spomenici su, između ostalih: Savina knjiga, Dobromirovo jevanđelje, Suprasaljski kodeks, Vukanovo jevanđelje i najpoznatije od svih Miroslavljevo jevanđelje.

Miroslavljevo jevanđelje pisano je krajem 12. vijeka po narudžbi humskog kneza Miroslava, brata tadašnjeg velikog župana Stevana Nemanje i strica svetog Save. Poznato je ne samo kao rani spomenik ćirilske pismenosti nego i po svojim filigranski izrađenim iluminacijama — malim likovnim ukrasima ručno rađenih srednjovjekovnih knjiga. Njima su predstavljeni carevi, ratnici, lovci, čudesno isprepletani biljni motivi, mitske zvijeri i nemani u borbi.

Ovo jevanđelje spomenik je najstarije poznate srpske pravopisne škole nazvane Zetsko-humskom. Radom njenih prevodilaca i prepisivača uobličile su se one razlike srpskoslovenskog u odnosu na kanonski staroslovenski jezik. Poslije Zetsko-humske u 13. i 14. vijeku će dominirati Raška škola, u kojoj će se dovršiti posrbljavanje staroslovenskog jezika. U drugoj polovini 14. i u naredna dva vijeka glavna pravopisna škola je Resavska, čiji će predstavnici donekle potirati srpske jezičke primjese i pokušati da obnove početnu komunikaciju staroslovenskog jezika sa grčkim sakralnim tekstovima.


DALJA SUDBINA KNJIŽEVNOG JEZIKA SRBA

Krajem 14. vijeka srpski književni jezik se 'ledi' i ne prima više inovacije iz narodnog govora. Takav kakav je bio tada ostaje i od dolaska Turaka sve do početka 18. vijeka, kada je bio njegovan po manastirima i u mjestimičnim i rijetkim književnim ostvarenjima. Nakon Velike seobe Srba sa Kosova i iz južne Srbije u današnju Vojvodinu i sjevernu Mađarsku 1670. srpski narod se duhovno okreće Rusiji i za svoj književni jezik prihvata ruskoslovenski — rusku nacionalnu redakciju staroslovenskog jezika. Sa izvjesnim posrbljavanjima u izgovoru ruskih glasova taj jezik je do danas ostao bogoslužbeni jezik Srpske pravoslavne crkve. Među narodom, ipak, on nije nikada zaživio i odmah je po njegovom zvaničnom uvođenju u škole 1726. krenulo miješanje sa narodnim jezikom. Kao produkt tog zamešateljstva javio se hibridni jezik, tzv. slavenosrpski, čija se pravila kao mogućeg književnog jezika nisu nikada utvrdila. Uglavnom je svako pisao onako kako mu se prohtjelo i protiv takvog jezičkog bezakonja će u 19. vijeku da ustane Vuk Stefanović Karadžić. Izvršio je jezičku reformu i za osnovu književnog jezika uzeo čist narodni govor.

No, dobivši Vukovom reformom na planu norme i zbližavanja sa narodom, srpski jezik je izgubio na nečem drugom. Naime, Vuk se potpuno odrekao klasičnog srpskog jezika srednjeg vijeka i isključivo insistirao na prostom narodnom govoru. Novi jezik je tako izgubio na izražajnosti i vijekovima klesanoj stilskoj izrađenosti u izrazu, kao što je i ostao bez čitavog korpusa riječi za apstraktne pojmove. Do danas se to nadoknađuje preuzimanjem riječi iz drugih jezika ili ponovnim zaranjanjem u riznice srednjeg vijeka, odakle glagolja tradicionalni jezik srpske kulture i misli.

____________________________________________
Ja volim samoubilacki-krvnicki nemilosrdno i brutalno.
Necu drugacije. Ko to moze da izdrzi, a upoznah samo jednog.
'Moja je krv moj put do tebe'

https://www.youtube.com/watch?v=XoaSOYGedjg&feature=player_embedded
Nazad na vrh Ići dole
Beskraj

Beskraj

Ženski
Broj poruka : 21554
Godina : 44
Location : Na pola puta sreci
Humor : Uvek nasmejana
Datum upisa : 20.03.2009

 Počeci srpske pismenosti Empty
PočaljiNaslov: Re: Počeci srpske pismenosti    Počeci srpske pismenosti Icon_minitime5/3/2014, 8:26 pm

-5-



UTEMELJAVANJE SRPSKE SREDNJOVEKOVNE DRŽAVNOSTI I KNJIŽEVNOSTI


Godine 1166. Stefan Nemanja je postao veliki srpski župan preuzevši vlast od brata Tihomira. Znatno je proširio teritoriju svoje države iz planinskih predjela Rasa u dvije velike doline — moravsku i kosovsko-metohijsku. Vaspitan na ćirilometodijevskoj tradiciji, organizaciju narodnog života zasnovao je na temeljima državnosti koja je došla odakle i prvoučitelji srpski Ćirilo i Metodije, iz Vizantije. U njegovo vrijeme bila je jaka književno-prepisivačka djelatnost Zetsko-humske škole srpske pismenosti, čiji su se tekstovi samo nadovezivali na već postojeću literarnu tradiciju iz prethodnih vijekova. Zajedno su postali osnova srpske književnosti srednjeg vijeka i lektira prvih srpskih pisaca, sinova velikog župana — svetoga Save i Stefana Prvovjenčanog

Period u istoriji Srba od djelovanja učenika sv. Ćirila i Metodija u 9. i 10. vijeku do pojave velikog župana srpskog Stefana Nemanje u 12. vijeku, prilično je maglovit. Mnogo je toga nepoznatog u tadašnjim političkim, društvenim i državnim prilikama. To je period neprekidnog vojnog sukobljavanja sa Vizantijom, ali i njenog neprekidnog unutrašnjeg, duhovnog oslobađanja Srba od starih tekovina paganstva. U to doba nije postojala samostalna srpska država, nego je narod bio formiran u manjim jedinicama, kneževinama ili župama, sa manjom ili većom nezavisnošću u odnosu na vizantijske careve. Najraniji poznati naziv za vladarsku čast bio je knez, u Duklji — Zeti (današnja Crna Gora) kralj, a u Raškoj (Srbija) veliki župan.

U početku su strani izvori zemlju naseljenu Srbima zvali Sklavinija, Sklovinija, Sklavenija, a u 14. vijeku vizantijski pisci su je redovno zvali Servija. Kad je Ras postao njen glavni grad, država se počela nazivati i Raškom, dok se današnji naziv Srbija u srednjovjekovnim književnim spomenicima pominje svega tri puta – najranije u Službi svetom Savi. Druge dvije srednjovjekovne srpske države, koje su i same bivale u zajednici sa Srbijom, ponijele su imena po rijekama – Zeta (današa Crna Gora) i Bosna.

Porijeklo samog etnonima Srb nije do kraja poznat. U izumrlom i jednom od najstarijih jezika svijeta iz grupe indoiranskih jezika, kojima pripada i srpski — sanskritu, Srb znači dobronamjernik i prijatelj.


VELIKI ŽUPAN STEFAN NEMANJA

Veliki župan Stefan Nemanja, rodonačelnik potonje srpske kraljevske dinastije po njemu nazvane nemanjićkom, rodio se u Ribnici, blizu današnje Podgorice. Bio je kršten po rimokatoličkom obredu, a po povratku njegovog oca Zavide u Rašku ponovo je kršten prema pravoslavnoj službi u crkvi sv. Petra i Pavla u Rasu. Porijeklom iz vladarske porodice, godine 1166. Nemanja je i sam postao veliki župan preuzevši vlast od brata Tihomira. Znatno je proširio teritoriju svoje države iz planinskih predjela Rasa u dvije velike doline – moravsku i kosovsko-metohijsku.

Sačuvano je u nekim opisima stranaca da je Stefan Nemanja bio vrlo visok, naočit čovjek i da je svojom pojavom izazivao divljenje. Za Srbe srednjeg vijeka, uopšte, važilo je da su bili visoki, krupni, stasiti, uglavnom plavosmeđe boje kose i plavih očiju. S vremenom se kod njih počela javljati crna boja u puti, i to kao posljedica kasnijih osvajanja srpskih vladara i intenzivnijeg miješanja Srba sa drugim narodima – Grcima, Vlasima, Sasima, Arbanasima i drugima.

Veliki župan Stefan Nemanja učinio je pravoslavlje državnom vjerom, oštro se borio za očuvanje prave vjere među narodom i žestoko proganjao bogumilsku jeres, koja je tada rovašila po Srbiji. Vaspitan na ćirilometodijevskoj tradiciji, organizaciju narodnog života zasnovao je na temeljima državnosti koja je došla odakle i prvoučitelji srpski Ćirilo i Metodije — iz Vizantije.

Nemanja se na Blagovijesti 1196. godine odrekao prijestola u korist svog srednjeg sina, Stefana, i zamonašio se u istoj crkvi gdje je drugi put kršten. U svom domu odnjihao je mnogo djece, od kojih je najmlađe dijete, Rastko, krenulo još iz rane mladosti putem monaškog podviga i postalo najveće ime među Srbima — sveti Sava. Svetom Savi se u asketskom podvigu na Svetoj gori ubrzo nakon postrizavanja u monaške rize pridružio i otac, sada već monah Simeon. Od njihovog dolaska na Atos kreće novo doba u istoriji srpskog naroda, njegove crkve i književnosti, koje će donijeti Crkvi autokefalnost, državi kult svetorodne dinastije Nemanjića, a književnosti autentičnost u odnosu na vizantijske uzore. Veliki župan Stefan Nemanja, docnije kanonizovan za svetitelja kao sveti Simeon Mirotočivi, upokojio se 1200. godine u svojoj svetogorskoj zadužbini — manastiru Hilandar.


ZEMLJA VELIKOG ŽUPANA

Srbija je u srednjem vijeku bila zemlja šumovita, brdovita, puna rijeka, planinskih potoka i rijetko naseljena. Broj njenih stanovnika tokom cijelog srednjeg vijeka ostao je do dan-danas nepoznat. Bila je bogata stokom, mlijekom, mesom, sirom, medom, voskom, žitom i vinom. Sela su bila zemljoradnička i stočarska i svako je imalo svog starješinu. U seoskim kućama bilo je pretežno sedam do dvanaest odraslih muškaraca. To su bile tzv. zadruge, velike i dobro uređene porodične zajednice, koje su se sve doskora čuvale u Srba. Kuće su uglavnom pravljene od drveta, a kamenih zgrada bilo je samo u gradovima Boke Kotorske i naročito u Dubrovniku.

Administrativno je zemlja bila podijeljena na župe, čija su sjedišta i utvrđenja bili gradovi. Grad se, kako u to doba, tako i kasnije kroz srednji vijek, dizao na uzvišenju ograđenom prirodnim preprekama, poput rijeka i litica, koje su otežavale pristup neprijatelju. Zidanje i čuvanje grada bilo je obaveza ljudi koji su živjeli u njemu. Van gradskih zidina bila su naselja – podgrađa, gdje su se obično nalazila trgovišta i pijace.

Dvor velikog župana Stefana Nemanje nije sačuvan, kao što to, uostalom, nije nijedan srpski dvor i kao što to jeste skoro svaka crkva — zadužbina. Velika srpska književnica Isidora Sekulić je to izrazila riječima: Mi Srbi dvorova nemamo iz prošlosti, ali crkvama i manastirima smo zasijani. Crkva i manastir su bili isto što i kuća vladaru i čobaninu, i pismenom i nepismenom, i junaku i običnom čovjeku.


KNJIŽEVNO NASLJEĐE U NOVOJ SRPSKOJ DRŽAVI

Poslije smrti vizantijskog cara Manojla III Komnina, 1180. godine, počinje da slabi politički pritisak iz Vizantije, a postaje sve jači duhovni i kulturni uticaj. Period 10—12. vijeka na slovenskom jugu se obično naziva epohom recepcije vizantijske kulture, kada se postavljaju temelji književnosti koju će Srbi imati za svoje literarno nasljeđe kroz cijeli srednji vijek. Nakon uspostavljanja bogosluženja na domaćem jeziku u 9. vijeku, intenzivno se na starosrpski prevode djela vizantijske crkvene poezije i proze, najbitniji spisi Otaca Crkve iz svih prethodnih vijekova istorije Crkve, ali i beletristička literatura, popularna među tadašnjim evropskim učenim svijetom. Knjige su od tada sve do sredine 14. vijeka pisane na pergamentu, a počev od druge polovine 13. vijeka i na hartiji.

U Žitiju sv. Metodija stoji da su još on i Ćirilo preveli Psaltir, Jevanđelja, Apostol, Liturgiju sv. Jovana Zlatoustog i najpotrebnije molitve za jutarnje i večernje bogosluženje. Prve riječi prevedene na novostvoreni književni jezik Slovena bile su riječi sa početka Jevanđelja po apostolu Jovanu: Iskoni bje slovo, u Vukovom prevodu: U početku bješe riječ, odnosno – U početku bi Logos, po najnovijem prevodu Sinoda Srpske pravoslavne crkve.


PRVI SRPSKI PISCI

Tradicija prevođenja sa grčkog i šireg književnog djelanja nije prekidana ni u narednim vijekovima. Iako je pisarska i prepisivačka djelatnost bila jaka, ovu epohu generalno karakteriše odsustvo većeg broja južnoslovenskih rukopisa. Skoro se ništa od književnih spomenika iz perioda 10. i 11. vijeka nije sačuvalo, mada se zna da su se tekstovi prve srpske škole pismenosti — zetsko-humske — samo nadovezali na već postojeću književnu tradiciju.

Svi ti tekstovi zajedno su postali osnova srpske književnosti srednjeg vijeka i lektira prvih srpskih pisaca, svetoga Save i njegovog brata Stefana Prvovjenčanog. Njihova djela svjedoče ne samo o književnoj umješnosti i talentu autora, o vremenu u kojem su nastajala nego i o bogatim i prebogatim bibliotekama, koje su njihovi roditelji imali na svom dvoru i na kojima su sveti Sava i Stefan Prvovjenčani bili obrazovani i vaspitavani.

____________________________________________
Ja volim samoubilacki-krvnicki nemilosrdno i brutalno.
Necu drugacije. Ko to moze da izdrzi, a upoznah samo jednog.
'Moja je krv moj put do tebe'

https://www.youtube.com/watch?v=XoaSOYGedjg&feature=player_embedded
Nazad na vrh Ići dole
Beskraj

Beskraj

Ženski
Broj poruka : 21554
Godina : 44
Location : Na pola puta sreci
Humor : Uvek nasmejana
Datum upisa : 20.03.2009

 Počeci srpske pismenosti Empty
PočaljiNaslov: Re: Počeci srpske pismenosti    Počeci srpske pismenosti Icon_minitime12/4/2014, 9:56 pm

-6-









PROUČAVANJE I KARAKTER SRPSKE KNJIŽEVNOSTI SREDNJEG VIJEKA

Veza između književnosti i života ljudi danas nije baš tako jaka i direktna kao što je bila u srednjem vijeku. Pisana riječ, bar u većini slučajeva, nema tu snagu i egzistencijalan karakter kakav je ranije imala. Baš zbog toga što je u svom bogoslužbenom ritmu bila usko vezana za život vjernog naroda Pravoslavne crkve, dugo se smatralo da srpska srednjovjekovna književnost nema gotovo nikakvih umjetničkih vrijednosti. Kao da se zaboravljalo da je to bila duhovna literatura, ozbiljna, misaona, etička, koja je postavljala suštinska pitanja čovjekove egzistencije i na njih davala valjane odgovore vaspitavajući tako generacije kroz dugi niz vijekova

Fenomen književnosti postoji poput fenomena svih ostalih umjetnosti — kao ljudsko djelatno i stvaralačko ostvarenje koje kreacijom i umjetničkom imaginacijom biće čovjeka i život sam prelamaju kroz boju, jezik, ton, sliku. Medijum književnosti je pisana riječ i već hiljade generacija ljudi na Zemlji nju svojim jezikom oblikuju, klešu i bruse stvarajući velika ili manje velika djela svjetske književnosti. Paralelno sa književnošću postoji i samo po sebi se prirodno nameće jedno mišljenje i promišljanje o tom fenomenu književnosti, a to je tzv. književna poetika.

Po danas poznatim podacima, književnost i samu umjetnost kao predmet malo ozbiljnijeg filozofskog promišljanja prva je počela da obrađuje misao grčkog filozofa Platona. Za Platona umjetnost je bila ogledalo stvarnosti, a docnije se iza njega stvorilo niz tumačenja fenomena umjetnosti i književnosti. Ona su bila različita od filozofa do filozofa, od pjesnika i pisca do naučnika i državnika. S vremenom su se njihova znanja i saznanja sistematizovala i formirala ono što danas zovemo naukom o književnosti.

Srpska srednjovjekovna književnost i umjetnost nisu posjedovale nikakvu posebnu, a pogotovo ne neku razrađenu poetičku teoriju. Nisu postojali spisi koji su objašnjavali kako nastaje pisani tekst, kakve su njegove glavne odrednice i karakteristike, niti je kao danas postojala podjela na vrste, žanrove i rodove. Ipak, poetika je postojala samim tim što je postojala književnost, ali ona nije nije bila formulisana u vidu nekih teorijskih sistema, nego direktno sadržana u samim djelima srednjovjekovnih pisaca.


KARAKTER SREDNJOVJEKOVNE KNJIŽEVNOSTI

Srpska srednjovjekovna književnost je bila usko povezana sa životom ljudi i imala je egzistencijalan karakter. To je prevashodno bila bogoslužbena literatura, čitana i pjevana u crkvama, po manastirskim trpezarijama i kelijama, po kućama školovanih i pismenih ljudi. Prosti narod se još od tada skupljao u crkvama i manastirima, odakle je upijao mudrosti iz riječi Jevanđelja, molitava, propovijedi i na njima gradio svoje duhovne vrijednosti. U crkvama i manastirskim trpezarijama čitala su se i žitija svetitelja, kao svjedočanstva istinskog hrišćanskog života tih velikih ljudi. Ona su bivala primjer svima koji su kao sveti kretali istim putem duhovnog življenja i zato su u krajnjoj nakani i pisana. Nerijetka su zbog toga direktna obraćanja autora žitija čitaocu, odnosno slušaocu, na što se i nailazi u Uvodu jednog od prvih djela stare srpske književnosti — Hilandarske povelje Stefana Prvovjenčanog. Na njenom početku prvi srpski kralj i sin velikog župana Stefana Nemanje veli: Dođite, o hristoljupci, i vidite kako se na nama zemnim otkrila dubina Božijeg milosrđa! Onaj koji od sazdanja svega svijeta miluje pali rod ljudski, milosrđem Svetog svojega Duha, unaprijed objavljivaše proročkim ustima ono što će biti, kao što reče prorok — 'Riječju Gospodnjom nebesa se utvrdiše i u dahu usta Njegovih sva je sila njihova'.

Veza između književnosti i života ljudi danas nije baš tako jaka i direktna kao što je bila u srednjem vijeku. Pisana riječ, bar u većini slučajeva, nema tu snagu i duboko egzistencijalan karakter kakav je ranije imala. Baš zbog toga što je u svom bogoslužbenom ritmu bila usko vezana za život vjernog naroda Pravoslavne crkve, dugo se smatralo da srpska srednjovjekovna književnost nema gotovo nikakvih umjetničkih vrijednosti. Kao da se zaboravljalo da je to bila duhovna literatura, ozbiljna, misaona, etička, koja je postavljala suštinska pitanja čovjekove egzistencije i na njih davala valjane odgovore vaspitavajući tako generacije kroz dugi niz vijekova


CILJ STARE KNJIŽEVNOSTI

Stari naši književnici ostavili su vrlo malo svjedočanstava o poimanju i nastanku književnog djela, te zato njihovi pojedinačni i tek mjestimični nagovještaji imaju neocjenjivu vrijednost i čine značajan prilog staroj poetici. Oni su govorili kako svoju riječ ne upravljaju u razum, već više žele da upale duše čitalaca ili slušalaca. Njihove hvale svetiteljima nisu tu da bi same svetitelje činili boljima, jer to njima ionako ne treba, nego da slušaoca k revnosti podižu i sličnoj težnji upravljaju.

Sljedujući vizantijskim uzorima, pisci nisu pisali po svom ličnom prohtjevu, nego po poslušanju. Od duhovnog starješine bilo bi im naloženo da po svom od Boga datom daru sastave službu ili žitije i tako dostojno proslave vladara, mučenika ili podvižnika koji se posvetio.

Autorsko načelo, karakteristično za svu potonju, kao i našu savremenu književnost, ovdje je negirano. Rijetko kad bi se ispod teksta nalazio potpis pisca, kao što se ni ispod ikone ili freske gotovo nikad nije nalazilo ime ikonopisca. A i oni koji su ostavljali svoja imena bivali su podjednako skrušeni kao i oni koji to nisu radili. Stalno su navodili u tekstu svoju skudoumnost i nedostatak riječi da valjano ispune postavljeni im zadatak.


ČITALAČKI I STVARALČKI AKT

Sam akt stvaranja ima sveštenički, religiozni karakter. Pisanje je shvaćeno kao podvig, veliki i svet, ali podvig koji je podrazumijevao saobražavanje pisca idealima svoje književnosti. On je svjestan odgovornosti koju nosi njegova riječ, slušana, a potom i prepričavana među ljudima. Uglavnom su svi književnici bili monasi ili ljudi jako bliski Crkvi, pa su se, kao i za svaki drugi ozbiljniji posao, postom i molitvom pripremali za rad. Iako su se tako duhovno pročišćavali i samu pisanu riječ oslobađali nepotrebnih natruha, stari pisci su stalno u trepetu da njihovo kazivanje ne bude nepotpuno i samosvojno umovanje. Zato se nerijetko direktno u molitvi obraćaju Gospodu, potom i čitaocu, da ih kako udostoje svoje milosti.

Akt čitanja, odnosno slušanja, takođe nije bio banalan čin, nego svečanost i liturgijski praznik. U velikoj pobožnosti i najvećoj pažnji čitaju se i slušaju riječi stare književnosti i postaju u jezik ovaploćena komunikacija sa, kako su srednjovjekovni ljudi osjećali, najvećim prijateljem ljudi — sa Bogom.


HORIZONTALNA I VERTIKALNA PODJELA STARE SRPSKE KNJIŽEVNOSTIi

Radi lakšeg proučavanja danas se književnost srednjeg vijeka sistematizuje u dva pravca: horizontalno — kroz žanrove, književne forme u kojima je nastajala, i vertikalno — kroz vremenske periode kad je stvarana. Žanrovske podjele su jasne kad su u pitanju neke osnovne forme karakteristične za to doba: žitije, služba, povelja, a uslovne u većini ostalih slučajeva. Naime, uglavnom ne postoji jasna granica između proznog i poetskog oblika govora — uprošćeno rečeno između priče i pjesme. Popularni žanr pohvale, recimo, molitve ili plača — svojevrsne književne tužbalice, tipični su primjeri za ovo. Za lirske, emotivne, osjećajne tonove osnovna književna i molitvena inspiracija su bili starozavjetni Psalmi cara Davida, za koje sveti Sava Srpski u Ustavu za držanje Psaltira veli: Psaltir bo se ne končaet se nikoliže — "Psaltir nikada ne prestaje". U svim proznim, pripovjednim strukturama osnovni temelji za građenje priče su savremeni događaji i doživljaji ličnosti iz djela, postavljeni u ravan zajedno sa zbivanjima iz Starog i Novog zavjeta.

Po vremenskim periodima stara srpska književnost se može različito klasifikovati. Uglavnom se u obzir uzimaju istorijski i kulturni činioci koji su se mogli nekako odraziti i na književnost. Takvo je npr. bilo krunisanje prvog srpskog kralja, potom porast monaštva i literarnog uticaja iz Hilandara u 13. vijeku, upokojenje svetog Save, proglašenje Dušana za cara, Kosovska bitka i slično. Svi ti događaji su bitni utoliko što donekle objedinjuju djela jedne epohe i koncetrišu ih oko jednog ili dva tematska žarišta. Tako se u proučavanjima književnosti djelima pisaca lakše pristupa i ona se donekle tumače uzimajući u obzir kontekst epohe u kojoj su nastajala.


____________________________________________
Ja volim samoubilacki-krvnicki nemilosrdno i brutalno.
Necu drugacije. Ko to moze da izdrzi, a upoznah samo jednog.
'Moja je krv moj put do tebe'

https://www.youtube.com/watch?v=XoaSOYGedjg&feature=player_embedded
Nazad na vrh Ići dole
Beskraj

Beskraj

Ženski
Broj poruka : 21554
Godina : 44
Location : Na pola puta sreci
Humor : Uvek nasmejana
Datum upisa : 20.03.2009

 Počeci srpske pismenosti Empty
PočaljiNaslov: Re: Počeci srpske pismenosti    Počeci srpske pismenosti Icon_minitime16/5/2014, 9:41 pm

-7-



STEFAN PRVOVENČANI, ŽIVOT I DJELO

Godine 1196. veliki srpski župan Stefan Nemanja na Blagovijesti se odrekao prijestola u korist svog srednjeg sina Stefana. Dobivši od pape Honorija III krunu 1216. i 1219. krunisanjem od strane prvog arhiepiskopa srpskog i njegovog brata sv. Save, Stefan Nemanjić je postao prvi srpski kralj. Od tada je srpska zemlja kraljevina i po blagoslovu vaseljenskog patrijarha Srpska crkva arhiepiskopija i nezavisna, autokefalna u odnosu na Grčku pravoslavnu crkvu.

Iako uloga začetnika osamostaljene srpske književnosti trinaestog vijeka pripada tvorcu i prvom arhiepiskopu samostalne Srpske crkve sv. Savi, Stefan Prvovjenčani je po mnogo čemu preteča u ovim književnim počecima. On je napisao prvo vizantijsko opširno žitije u staroj srpskoj književnosti, Žitije Svetog Simeona, i ostavio iza sebe napisana još dva srednjovjekovna djela — Mljetsku i Hilandarsku povelju.

Godine 1196. veliki srpski župan Stefan Nemanja na Blagovijesti se odrekao prijestola u korist svog srednjeg sina Stefana. Stariji sin Vukan dobio je na upravu Zetu sa Trebinjem, a najmlađi sin Rastko, poslije kratkotrajnog vladanja u Zahumlju, zamonašio se u manastiru sv. Pantelejmona na Svetoj gori i tamo ostao kao monah Sava. Stefan Nemanjić se ženio tri puta. Prvi put Evdokijom, kćerkom vizantijskog cara Alekseja III Anđela, potom nepoznatom majkom kraljevića Vladislava i Predislava i treći put Anom, unukom mletačkog dužda Enrika Dandola. Sukobljavao se sa bratom Vukanom skoro od samog početka svoje vladavine, da bi ga u zimu 1207, za vrijeme prenošenja moštiju njihovog oca iz Hilandara u Studenicu, s njim konačno izmirio sv. Sava.

Stefan Nemanjić je postao prvi srpski kralj dobivši od pape Honorija III krunu 1216, a 1219. ga je krunisao i prvi arhiepiskop srpski i brat mu Sava, te je zato nazvan Prvovjenčani. Od tada je srpska zemlja kraljevina i po blagoslovu vaseljenskog patrijarha Srpska crkva arhiepiskopija i nezavisna, autokefalna, u odnosu na Grčku pravoslavnu crkvu.

Na samrti je Stefana zamonašio njegov brat i on je umro kao monah Simeon 24. 9. 1228. godine.


IZGLED SRPSKOG VLADARA

Već od prvog srpskog kralja Stefana Prvovjenčanog može se na portretima vladara vidjeti kakva je bila kruna koju su nosili. To je zlatni obruč izgledom najbliži vizantijskom sevastokratorskom vijencu zvanom stematogorion, na čijem se prednjem dijelu nalazi pločica, a sa obruča se pored ušiju spušta po niska bisera. S vremenom su se krune mijenjale i presvlačile kapom od meke materije, na koju je stavljano drago kamenje, ili je preko obruča išao još jedan takav do sredine glave, takođe ukrašen dragim kamenom.

Odjeća kraljeva je bila šivena od skupocjenih materijala, svile i kadife, raskošno i prebogato ukrašavana draguljima, biserima, vezom sa raznim dezenima i šarama sa motivima životinja, biljaka i naročito često orlova. Uz kraljevsku haljinu — bagrenicu ili črlenicu — izgled kralja je krasio mač, potom tzv. žezlo, skiptar ili vladarski štap i jedan mali svitak, akokija, koja simbočično prikazuje vladara kao čuvara Božijeg zakona.


KNIŽEVNO DJELO STEFANA PRVOVENČANOG I ŽANR SREDNJOVJEKOVNIH POVELJA

Iza Stefana Prvovjenčanog od književnih djela ostala je Hilandarska povelja, Mljetska povelja i Žitije Sv. Simeona iz 1216. godine. Povelje su u srednjem vijeku obično bile darodavnice manastirima ili kome drugom, a nekad su bile i vid prepiske među vladarima. Status zasebnog književnog žanra u Srba one su dobile zahvaljujući tzv. arengama, njihovim uvodnim dijelovima karakterističnim samo za srpsku književnost. U arengama vladar uglavnom iznosi u jednom finom emotivnom tonu zašto hoće da nekom pokloni nešto i još eventualno ispovijeda čitaocima i slušaocima poneki segment iz svog ličnog života.

Stare srpske povelje, kao uostalom i gotovo cjelokupna književnost, počinju prepričavanjem, parafrazom starozavjetne Prve Mojsijeve knjige — Knjige Postanja. Taj karakteristični početak u srednjovjekovnoj književnosti zbog svoje česte upotrebe dobija status opšteg mjesta. Nabrajanjem stvari koje su se desile na samom početku istorije ovog svijeta i ljudkog roda, pisac uvodi čitaoca u jednu novu dimenziju biblijsko-hrišćanskog istorizma, koja je po svojoj suštini nadvremena. Prikazana stvarnost je tu šira od one u kojoj živi junak. Ona je počela davno prije njegovog rođenja, još u periodu nastanka svega postojećeg, a svoje razrješenje ima tek u budućnosti i Drugom dolasku Hristovom. Vrijeme je tako u književnom djelu prevaziđeno, što gotovo svim žanrovima srpske srednjovjekovne književnosti daje jedan vid otvorene forme. Nikad nije sve rečeno do kraja i sa svakim novim čitanjem i saživljavanjem čitaoca sa dramom junaka tekst uvijek dobija jednu novu svježinu ponovnog oživljavanja istina koje su svojim životom svjedočili srednjovjekovni junaci.


SLIKA SVETE GORE U HILANDARSKOJ POVELJI PRVOVENČANOG

Prvi dio Hilandarske povelje Prvovjenčanog ima jedan naročit dio, na kojem se vrlo dobro mogu izučiti elementi vizantijske estetike tog vremena u srpskoj interpretaciji. To je alegorija o dolasku sv. Simeona na Svetu goru preko slike jedne livade i na njoj drveta, ptice, lišća, cvjetova i plodova. Veli se tu za sv. Simeona kako ovaj mišlju bješe uznesen i željaše kao da stoji na visokom mjestu u proljećno vrijeme, u veselom danu, to jest sunčanom i ugleda izdaleka ravnu livadu, krasnu izgledom, lijepu stvorenjem, a usred nje stajaše drvo divno, okruglasto granama, gusto lišćem, preukrašeno cvjetovima i puno ploda, prijatan miris ispuštajući. A usred drveta ugnijezdila se bijaše ptica slatkoglasna, krotka u sjedenju, tiha u pjesmama, vesela u cvrkutanju, jasna u šaputanju, jedna od mudrih ptica ljubavi i slatko njegovo dijete, koje je nekada meni bilo vezom rođenja brat, zvani Sava monah...

Svi ovi elementi slike Sv. gore nalaze se i na jako stilizovanim opisima raja u minijaturnom slikarstvu. Poređenje sv. Save sa rajskom pticom još jače vezuje tekst povelje za srpsku umjetnost, i to direktno skulpturu rajske ptice na ulazu u Bogorodičinu crkvu studeničkog manastira.


ŽANR ŽITIJA U STAROJ SRPSKOJ KNJIŽEVNOSTI

Žitije je biografija ličnosti jednog svetitelja — vladara, podvižnika, mučenika, koja se prema pravoj istorijskoj biografiji odnosi otprilike kao ikona prema realističkom portretu. U pitanju je princip obrnute perspektive — ne gleda posmatrač ikonu, nego ikona gleda njega i u suštini ne čita žitije čitalac, nego zapravo ono čita njega kroz primjere iz svetiteljskog života.

Prva ranohrišćanska žitija su bila opširnije napisana svjedočanstva o ranim gonjenjima hrišćana. Bili su to tzv. martirijumi, ili, slovenski, mučenija. Temelje žitiju kao književnoj vrsti, dijelom po uzoru na antičku biografiju, dali su Kapadokijski oci iz 4. vijeka: sv. Grigorije Bogoslov, sv. Grigorije Niski i sv. Vasilije Veliki. Ovi svetitelji postali su vrlo značajni za istoriju Crkve i njihova djela su bila prevođena često kod Srba u srednjem vijeku. Oni su doprinijeli formiranju hrišćanske teologije na temelju grčke filozofije, prihvatajući ovu u perspektivi činjenice Božijeg natprirodnog otkrovenja.

Konačan oblik žanru žitija dao je sv. Atanasije Aleksandrijski sa Žitijem prepodobnog oca Antonija — osnivača prvih opštežiteljnih monaških zajednica u Egipatskoj pustinji. Ono se uzima kao primjer prvog pravog žitija koje, za razliku od ranijih, nije vezano strogo za mučeništvo. Dalje kroz srednji vijek ovaj se žanr u Vizantiji razvijao i upotpunjavao u zavisnosti od potreba vijekova koji su uslijedili. Njegova klasična verzija ima složenu kompozicionu šemu sa: funkcionalnim bogoslužbenim nazivom, potom retorskim uvodom, biografskim sižeom svetitelja, njegove pouke na samrti i smrti, čuda poslije smrti, pohvale i zaključka – poređenja svetoga sa starozavjetnim ili novozavjetnim precima. Srednjovjekovna žitija su ponekad bila ukrašena minijaturama, a nekad su ona sama služila kao inspiracija za ikonopis.

Prva žitija na tek stvorenom slovenskom jeziku su Žitije Sv. Kirila i Žitije Sv. Metodija, tzv. Panonske legende. Prvo srpsko žitije je Žitije Svetog Simeona od Svetog Save, koji i ima ulogu začetnika osamostaljene srpske književnosti trinaestog vijeka. Međutim, prvo pravo žitije u Srba, pisano po svim zakonitostima vizantijske retorike, jeste takođe Žitije Svetog Simeona, ali iz korpusa književnog rada prvog srpskog kralja Stefana Prvovjenčanog.

____________________________________________
Ja volim samoubilacki-krvnicki nemilosrdno i brutalno.
Necu drugacije. Ko to moze da izdrzi, a upoznah samo jednog.
'Moja je krv moj put do tebe'

https://www.youtube.com/watch?v=XoaSOYGedjg&feature=player_embedded
Nazad na vrh Ići dole
Beskraj

Beskraj

Ženski
Broj poruka : 21554
Godina : 44
Location : Na pola puta sreci
Humor : Uvek nasmejana
Datum upisa : 20.03.2009

 Počeci srpske pismenosti Empty
PočaljiNaslov: Re: Počeci srpske pismenosti    Počeci srpske pismenosti Icon_minitime25/6/2014, 9:21 pm

-8-



KNJIŽEVNI RAD SVETOG SAVE

Mnoga su i velika djela svetog Save na uređenju duhovnog i svjetovnog života u Srbiji trinaestog vijeka. Između ostalog, borio se protiv bogumila i za održavanje izvornosti pravoslavne vjere, uzdigao je Srpsku crkvu na nivo arhiepiskopije i postao prvi njen arhiepiskop. Kako je govorio vladika Nikolaj Velimirović, on nije mnogo pisao, ali je svako srpsko dijete jedna njegova knjiga.

U cjelokupnom svom književnom djelu on je nedvosmisleno pokazao trajno opredjeljenje svoje i svoga naroda za neprolazne vrijednosti hrišćanske Vizantije, sadržane u životu po istini pravoslavne vjere.

Začetnik originalne književnosti u Srba jeste Sveti Sava, najmlađe dijete velikog župana Stefana Nemanje, brat prvog kralja srpskog Stefana Prvovjenčanog i duhovni otac srpske nacije. Kao sedamnaestogodišnje dijete pobjegao je od kuće na Svetu goru, vođen višim prizvanjem i u potrazi za novim životom, sljedujući Gospodnje riječi: Ako hoće ko za mnom da ide, neka se odrekne sebe, i uzme krst svoj i za mnom krene. Prvo je otišao u ruski manastir sv. Pantelejmona, a monaški zavjet poslušnosti, siromaštva i djevstvenosti položio je u grčkom manastiru Vatoped. Princ Rastko, koji je u silnim raskošima odrastao i njima od mladosti bio okružen, postao je besrebrenik i sirotan, črnorizac Sava. Kao što Rastku i samo ime govori, u svakom je dobru uzrastao i razgranao mnogoplodne grane svoga duhovnog podviga ostavivši ih u zrenju domovini svojoj do današnjeg dana. Sa ocem Stefanom Nemanjom, u monaštvu nazvanim Simeonom, podigao je prvi i jedini srpski manastir na Svetoj gori — Hilandar. Stoji u Žitiju svetog Save zabilježeno: I složiv zajedno do četrnaest manastira, nazva ga Hilandar; i ukrasiše ga oba bogoljupca svakim potrebama i priložiše od svoje zemlje metohije toliko dovoljno da je dvema stotinama črnaca dovoljno svega do volje. A blagovernom sinu njegovu, koji je do tada vladao na prestolu Svetog Simenona, velikom županu kir Stefanu, njemu predadoše manastir Svete Bogorodice Hilandarske i deci njegovoj posle njega.

Nema od tada dana da se u Hilandaru nije služila liturgija. Jedino ovdje se na mom jeziku moli bez zastanka i osam vijekova posti bez prestanka, veli veliki pjesnik sadašnjice Matija Bećković. Mnoga su i velika djela svetog Save na uređenju duhovnog i svjetovnog života u Srbiji trinaestog vijeka. Između ostalog, borio se protiv bogumila i za održavanje izvornosti pravoslavne vjere, uzdigao je Srpsku crkvu na nivo arhiepiskopije i postao prvi njen arhiepiskop. Kako je govorio vladika Nikolaj Velimirović, on nije mnogo pisao, ali je svako srpsko dijete jedna njegova knjiga.


KAREJSKI I HILANDARSKI TIPIK

Prvi književni radovi svetog Save posvećeni su sastavljanju tipika, zbornika u kojima se izlaže redoslijed i način vršenja crkvenih službi. Kareja je danas administrativno sjedište Svete gore i u njoj se još uvijek nalazi isposnica koju je sveti Sava osnovao. U isposnicama se obično podvizava samo jedan monah, ali je po svom tipiku Karejska isposnica predviđena za boravak dva ili čak tri monaha. Tipik koji je za nju sastavio sveti Sava jako je strog i podrazumijeva gotovo neprekidan post i molitvu, kao i to da se u toku jednog bogoslužbenog dana pročita cijeli Psaltir. Psalmi starozavjetnog cara Davida ili Psaltir jeste ključna molitvena literatura monaha i revnosnijih hrišćana i zato nije čudo što će tekstovi stare srpske književnosti u velikoj mjeri nastajati pod uticajem psalamske inspiracije. Pored Karejske isposnice, Srbi su imali i isposnice u Srbiji — Dečansku, Studeničku, Pećku i druge, koje su, iako po svojoj suštini usamljeničke kelije, često postajale žarišta književnog rada.

Hilandarski tipik sadrži propise za duhovni život u tzv. opštežiću — životu u manastirskoj zajednici sa većim brojem drugih kaluđera i igumanom kao glavom te duhovne porodice. Zajednica funkcioniše na principu slobodne jevanđelske ljubavi iz koje proizilazi dobrovoljno odricanje od sopstvene volje i prohtjeva, bezuslovna poslušnost igumanu i neposjedovanje lične svojine. Jevanđelski duh ljubavi i pomoći podrazumijevao je i pomaganje bolesnima, što je u Hilandaru kao i u nekim manastirima u Srbiji dovelo do osnivanja prvih pravih bolnica. Sa manjim prilagođavanjima sveti Sava je 1208. isti tipik kao za Hilandar propisao i manastiru Studenici.


ŽITIJE SVETOG SIMEONA

U uvodu Studeničkog tipika iz 1208. godine nalazi se prvo žitije u istoriji srpske književnosti — Žitije Svetog Simeona od Svetog Save. Ono je na velika vrata uvelo žitije kao tradicionalni žanr vitantijske retorike u srpsku književnost, ali je, iako značajno po formi, mnogo značajnije po svojoj sadržini. To je, naime, svjedočanstvo o životnom podvigu jednog gorostasa među vladarima, smirenoumnika među monaškom bratijom i oca životopisca koji sve to bilježi. Zasvagda je srpskoj pastvi ostavljeno da čuje riječi koje je na odru izgovorio njen prvi veliki duhovni i svjetovni pastir: Čuvaj, sine, zakon oca tvojega, ne odbacuj pouke matere svoje. Jer je blažen muž koji posluša mene i čovek koji zakone moje sačuva. Ne pomešaj se sa bezumnim, traži premudrosti, da poživiš. Ispravi znanja na razum, jer onaj koji kori zle, navući će se na mržnju, a onaj koji izobličava nečastivoga, poreći će sebe. Ne izobličavaj zle, da te ne omrznu. Izobličuj premudroga i zavoleće te... Početak je premudrosti strah Gospodnji, a i znanje svetih stvari je razum, a razumevati zakon pomisao je blaga. Jer ovakvim vladanjem mnogo ćete poživeti i pridodaće ti se godine životu...

SLUŽBA SVETOM SIMEONU KAO ŽANR CRKVENOG PJESNIŠTVA

Služba svetom Simeonu je u potpunosti nastala po uzoru na složeni žanr vizantijske službe, tzv. akolutije. Osnovni cilj nastanka tog žanra je proslavljenje svetitelja u sklopu jutarnjih ili večernjih bogosluženja. Službu sačinjava više različitih pjesničkih vrsta – tropari, kondaci, kanon, ikosi, irmosi, sedilani — sastavljenih u jednu cjelinu. Ona je jedan od hibridnih i osnovnih žanrova srednjovjekovne poezije. Srednjovjekovna poezija je uglavnom bila crkvena, što znači da je bila pjevana, a ne čitana, i da bez te svoje zvukovne dimenzije nije postojala u punoći. Psaltir i molitve su čitani, Jevanđelja i dijelovi iz Apostolskih poslanica recitovani — otpjevavani, a kanoni, službe i druge forme crkvenog pjesništva pojani. Pjesnik ne bira melodiju, jer već ima jednu od osam utvrđenih melodijskih formula, glasova u koje se tekst treba uklopiti. U okviru melodijske cjeline jednog glasa uklapa se jedna misaona cjelina pjesme i povezivanjem tih odsjeka dobija se jedan zaokružen oblik — tropar, irmos, ikos i slično. Melodije su preuzete iz vizantijskih kanona i bilježene su na jedan specifičan način — u tzv. neumama, koje će docnije da smijene notni zapisi. Ovakav način glasovne podrške tekstovima molitava poznat je kao vizantijsko pojanje i danas se, osim u grčkim manastirima, njeguje i u srpskim manastirima: Hilandaru, Kovilju, manastiru svetog Prohora Pčinjskog i Dečanima na Kosovu.


ŽIČKA BESJEDA SVETOG SAVE O PRAVOJ VJERI

Na Spasovdanskom saboru u Žiči 1221. godine sveti Sava je izgovorio svoju poznatu besjedu O pravoj vjeri. Sačuvana je u djelu njegovog životopisca Domentijana i kasnije kod Teodosija, sa naslovom: O obnovljenju svete istinite vere preosvećenim kir Savom i o proklinjanju bezbožnih jeretika. Udio Domentijanov u davanju konačne forme tekstu nije zanemarljiv, ali o njoj se ipak govori kao o autentičnoj omiliji prvog arhiepiskopa srpskog.

Kao što joj sam naziv kazuje, ona je sastavljena od pouka za narod dogmatskog tipa — poučavanja kako da pravilno ispovijedaju pravoslavnu vjeru i u razobličavanju onih koji to ne čine, tada konkretno bogumilske jeresi u Srbiji. Sveti Sava se obraća narodu sa braćo i čeda ljubljena, i toplo i strogo, s odgovornom ljubavlju duhovnog pastira čija je sudbina potpuno sljubljena sa sudbinom povjerene mu pastve: Jer duhovna nauka nije igra, niti reči bezumlja misli ljudskih, nego je to propovedana sveta vera Božija na kojoj su osnovani sveti činovi. Ali nije dovoljno samo vjerovati, nego i tvoriti djela vjere: Gledajući na besmrtni dar Hristov, tvorite svagda besmrtna dela u Hristu: veru čistu i molitvu čestu, imajući prema Njemu ljubav i nadu, i savest čistu pred Bogom i ljudima...

Srazmjerno je velika ova besjeda i svjedočanstvo je visokog dometa bogoslovske misli u sv. Save, kao i duhovnih temelja na kojima je od srednjeg vijeka građena nervatura srpskog naciona. Još su dvije kraće besjede svetog Save sačuvane u djelu njegovih životopisaca, i to obje iz manastirta Studenica.

Kako u Žičkoj i Studeničkim besjedama, tako i u cjelokupnom svom književnom djelu, on je nedvosmisleno pokazao trajno opredjeljenje svoje i svoga naroda za neprolazne vrijednosti hrišćanske Vizantije, sadržane u životu po istini pravoslavne vjere.

____________________________________________
Ja volim samoubilacki-krvnicki nemilosrdno i brutalno.
Necu drugacije. Ko to moze da izdrzi, a upoznah samo jednog.
'Moja je krv moj put do tebe'

https://www.youtube.com/watch?v=XoaSOYGedjg&feature=player_embedded
Nazad na vrh Ići dole
Beskraj

Beskraj

Ženski
Broj poruka : 21554
Godina : 44
Location : Na pola puta sreci
Humor : Uvek nasmejana
Datum upisa : 20.03.2009

 Počeci srpske pismenosti Empty
PočaljiNaslov: Re: Počeci srpske pismenosti    Počeci srpske pismenosti Icon_minitime4/10/2014, 9:22 pm

-10-









KNJIŽEVNA I DRUGA ZBIVANJA U SRBIJI DRUGE POLOVINE TRINAESTOG VIJEKA

U periodu 1243—1276. Srbijom vlada Stefan Uroš I, sin Stefana Prvovjenčanog i sinovac svetog Save. Po njegovom dolasku na vlast na Balkanskom poluostrvu desile su se značajne političke promjene u odnosu na stanje koje je postojalo u prethodnim godinama, kada su vladala njegova braća Vladislav i Radoslav.

Oko 1245. kralj Uroš oženio se Jelenom, rođakom Karla I, kralja Sicilije i Napulja. O krasnoj ličnosti Jelene Anžujske najviše svjedočanstava ostavio je arhiepiskop Danilo II u poznatom zborniku Žitija kraljeva i arhiepiskopa srpskih iz 14. vijeka: Oštra rečju, a blaga po naravi, neporočna životom, a u zapovedanju krotka da obrati dobrorazumnim rečima, da teši nelicemerno i bezbolno... Bila je ukrašena svakom vrlinom... Velikoga i maloga, bogata i ništa, pravednika i grešnika, bolna i zdrava — svakoga od njih jednako je poštovala i svakome je dužnu čast odavala

U prvoj polovini trinaestog vijeka u Srbiji, Raškoj, ili Serviji po vizantijski, desile su se ključne stvari za kulturnu, duhovnu i političku istoriju srpskog naroda. Krunisan je prvi srpski kralj, srpska crkva postala je arhiepiskopija i počelo se sa organizacijom crkvenog i narodnog života. Formiran je i aristokratski sloj ljudi — vladara, vlastele, književnika i umjetnika, koji su bili plemstvo ne samo po rođenju i nasljedstvu nego su bili i plemići duha, narodne vođe i prosvjetitelji.

Službe svetom Simeonu i svetom Savi, kao i žitija ove dvojice svetih Nemanjića, nastalih u ovom periodu, postaju temelji srpske književnosti narednih vijekova. Postaju to zato što će žanrovi službe i žitija u kojima su ponikli biti kasnije formalna okosnica čitave književnosti, ali i zato što oblikovanjem ovih žanrova nastaje i glavni tematski tok srpske literature srednjeg vijeka. Taj tok će biti upravo otačastveni, vezan za duhovnu i istorijsku tradiciju Srba preko svetorodne loze Nemanjića, kao i žitija srpskih podvižnika, pustinjaka i mučenika.

U periodu 1243—1276, nakon uspostavljanja stabilnih političkih i crkvenih temelja novoformiranoj srpskoj kraljevini, Srbijom vlada Stefan Uroš I, sin Stefana Prvovjenčanog i sinovac svetog Save. Po njegovom dolasku na vlast na Balkanskom poluostrvu desile su se značajne političke promjene, u odnosu na stanje koje je postojalo u prethodnim godinama vladavine njegove braće Vladislava i Radoslava.


KRALJ STEFAN UROŠ

Za vrijeme vladavine kralja Uroša I Srbi se manje nego u prethodnim decenijama i vijekovima sukobljavaju sa Vizantijskim carstvom, ali su zato učestaliji sukobi sa Dubrovačkom republikom. Kralj Uroš je podržavao Barsku biskupiju želeći da rimokatolička crkva u Srbiji bude pod njegovim neposrednim nadzorom, dok su se Dubrovčani tome suprotstavljali. S proljeća 1247. godine, kada je u Bar došao iz Dubrovnika sveštenik Matej da Barsku biskupiju potčini Dubrovniku, desio se jedinstven slučaj u istoriji rimokatoličke crkve. Naime, dolazak dubrovačkog izaslanika je kod barskog nadbiskupa, kao i kod rimokatoličkog puka, izazvao velike proteste. Ostalo je zabilježeno da su oni uzvikivali: Šta se nas tiče papa! Naš papa je gospodin naš kralj Uroš. Nikad prije niti poslije toga nije se desilo da jedna rimokatolička opština pretpostavi jednog kralja, za njih šizmatika, svom vrhovnom crkvenom poglavaru.

Uroša je na prijestolu smijenio njegov sin Dragutin u jesen 1276. godine, poslije čega se on povukao u Zahumlje, gdje se uskoro i zamonašio. Umro je 1280. i sahranjen je u svojoj zadužbini Sopoćanima.

Za vrijeme kralja Uroša krenulo se sa eksploatacijom rudnika u Srbiji. Iz Erdelja su dovedeni rudari Sasi, koji su u Brskovu imali svoju autonomnu opštinu, svoj sud i svoje rimokatoličke sveštenike. Rudarstvo je postala glavna privredna grana u državi, s tim da ima dokaza da su se rude vadile u srpskim zemljama još od rimskih vremena. Srpski izraz za rudara bio je rupnik ili srebrodelac, za rudarska okna rupe ili štolne, a mjesta gdje su se topile rude zvala su se kola. Razvoj rudarstva stvorio je i domaću monetu. Najpoznatiji su bili tzv. krstasti groševi, na kojima su bili prikazivani kralj na prijestolu, kralj na konju, sv. Trifun, potom scena kako sv. Stefan daje srpskom kralju zastavu, i drugo. Novčana jedinica bila je perper, ali nje nije bilo u opticaju. To je bila samo računska jedinica, a u opticaju su bili groš i dinar.


JELENA ANŽUJSKA, ŽENA KRALJA UROŠA I

Oko 1245. kralj Uroš oženio se Jelenom, rođakom Karla I, kralja Sicilije i Napulja. O krasnoj ličnosti Jelene Anžujske najviše svjedočanstava ostavio je arhiepiskop Danilo II u poznatom zborniku Žitija kraljeva i arhiepiskopa srpskih iz 14. vijeka: Oštra rečju, a blaga po naravi, neporočna životom, a u zapovedanju krotka da obrati dobrorazumnim rečima, da teši nelicemerno i bezbolno... Bila je ukrašena svakom vrlinom... Bila je gotova da odgovori svakom ko je pita. Njena reč bila je rastvorena solju i ne nađe se u njoj licemernost, da nekoga poštuje, a drugoga da prezire. Velikoga i maloga, bogata i ništa, pravednika i grešnika, bolna i zdrava — svakoga od njih jednako je poštovala i svakome je dužnu čast odavala.

Srbiju je Jelena doživljavala kao svoj dom i u njoj se tako ponašala — kao žena domaćina. Obilno je darivala crkve, pomagala siromašnima, sakupljala darovite Srbe i graditeljima i ukrasiteljima crkava neštedimice davala zlata da niko od njih ne bude uvređen nasiljem, ili da ko u nečem negoduje. Na svom dvoru stvorila je neku vrstu škole za domaćice, gdje su se djevojke iz siromašnih kuća i buduće majke učile različitoj rukodjelji — vezenju, tkanju, šivanju, dobijale potom odgovarajuće vaspitanje i poslije miraz za udaju. Naročito se njegovao zanat vezenja i poznato je da su nošnje srednjovjekovnih vladara i plemića bivale raskošno ukrašene vezom, koji je nerijetko bivao zlatan.

No, nije rukodjelja bila korisna samo za dvorske svrhe, nego je i svakoj ženi iz širih društvenih slojeva nužno bilo da zna čeljadi u domu napraviti odjeću. Sve što je bilo potrebno za nošnju radilo se u kući. Gajio se i prerađivao lan, pa se od njega tkalo platno za košulje i odjeću koja ide do tijela. Vuna se takođe prerađivala i onda, u zavisnosti od potrebe, stavljala na razboje i tkala ili plela. Vuna se bojila listom od dunje ili višnje, raznim korijenjem od biljaka, broćem i drugim. Za odijevanje se još koristila i ovčija koža, ali su odjeću od kože pravili posebni majstori, koji su se u srednjem vijeku zvali šavci kožušni.

Jelena Anžujska je podigla svoju zadužbinu, manastir Gradac na Ibru kod Raške. Poslije smrti svog muža tamo se zamonašila i poznati su njeni portreti koji je prikazuju kao monahinju u kapeli kod Đurđevih stupova, u Rasu, u Arilju i u samom Gradcu. Tri godine nakon njene smrti javila se u snu jednom monahu i objavila mu da ne želi više da živi na zemlji, nego da je izvede. Episkop Sava je izvadio njeno tijelo iz zemlje i otkrilo se da je ono netruležno. Pretpostavlja se da je netruležna ruka koja se danas čuva u Tvrdošu, manastiru kraj Trebinja, upravo dio moštiju sv. Jelene Anžujske.


ZAPIS TEDORA GRAMATIKA IZ 1263.

Za književnost druge polovine trinaestog vijeka karakteristično je da je spisima posvećenim svetom Savi i svetom Simeonu dovršen proces nastajanja i osamostaljivanja glavnih rodova srpske književnosti srednjeg vijeka. Značajno je još i to da centar književnog rada postaje sve više Hilandar, kroz koga se i prima vizantijska književnost i koji daje najveći broj prepisa i prevoda bogoslovskih djela. Zahvaljujući Hilandaru u Srbiji niču i drugi književni centri — u Studenici, Žiči i Mileševi i u Pećkom manastiru.

Postoji jedan zanimljiv zapis u hilandarskom prepisu Šestodneva iz 1263. godine, koga je ostavio izvjesni Teodor Gramatik. Pretpostavlja se da je drugo veliko žitije sv. Save, koje je nastalo potkraj trinaestog vijeka, sastavio upravo ovaj monah pod imenom Teodosije. Njegov duhovnik i narudžbodavac je izgleda bio poznati životopisac sv. Save jeromonah Domentijan, o čemu svjedoče i riječi Teodorovog zapisa: Ove, pak, knjige pisahu se zapovešću i trudom svetog i prepodobnog oca našeg bogoumnog jeromonaha Domentijana, koji beše tada duhovnik hilandarske lavre, i svetog knjigoljupca, i ako je po istini reći, velikog bogoljupca, kome neka je pohvala na nebesima od samog Boga i od Svetih njegovih anđela za ljubav koju ima prema svedobrom istočniku milosti i za svedočenje njegovo sveto, koje su svete knjige.


____________________________________________
Ja volim samoubilacki-krvnicki nemilosrdno i brutalno.
Necu drugacije. Ko to moze da izdrzi, a upoznah samo jednog.
'Moja je krv moj put do tebe'

https://www.youtube.com/watch?v=XoaSOYGedjg&feature=player_embedded


Poslednji izmenio Beskraj dana 29/1/2016, 1:30 pm, izmenjeno ukupno 1 puta
Nazad na vrh Ići dole
Beskraj

Beskraj

Ženski
Broj poruka : 21554
Godina : 44
Location : Na pola puta sreci
Humor : Uvek nasmejana
Datum upisa : 20.03.2009

 Počeci srpske pismenosti Empty
PočaljiNaslov: Re: Počeci srpske pismenosti    Počeci srpske pismenosti Icon_minitime29/1/2016, 1:29 pm

-11-


KNIŽEVNO DJELO TEODOSIJA HILANDARCA

U istoriji srpske književnosti periodu koji stoji na međi trinaestog i četrnaestog vijeka pripada književno djelo Teodosija, jeromonaha nazvanog Hilandarcem. O njegovom životu ne zna se mnogo, osim da je sigurno bio srpskog porijekla, a, po nekim naznakama koje je ostavio u svom djelu, sluti se da je bio seljački sin. Godina rođenja je takođe nepoznata, a upokojio se vjerovatno oko 1328. godine.

Za sobom je ostavio ogromno književno djelo žitijnog i himnografskog karaktera, uglavnom vezano za kult svetog Simeona i svetog Save. Bio je i hagiograf jedne nove i neobične svetačke ličnosti isposnika i pustinožitelja Petra Koriškog, čiji se kult formirao na jugu srpske zemlje i kome je Teodosije sastavio žitije i službu.

Međa trinaestog i četrnaestog vijeka u kulturnoj istoriji Srba je doba čvrstog povezivanja srpskog naroda sa pravoslavnom vizantijskom civilizacijom, doba uspona u kulturi i umjetnosti, svestranog razvoja liturgijskog života i sabranja sve više monaštva u sve brojnijim manastirima po Srbiji. Ono što je oduvijek bila srž hrišćanskog života, tada je neskriveno postojalo kao realnost i svakodnevica srednjovjekovnog čovjeka — kako raba i sužnja, tako vlastelina i kralja. Bilo je to življenje u Crkvi i kroz liturgiju, koje je podrazumijevalo da i sav ostali “vanliturgijski” život čovjeka bude projekcija onoga što se u liturgiji doživjelo, osjetilo i predokušalo.

Tom periodu pripada književno djelo Teodosija, jeromonaha nazvanog Hilandarcem. O njegovom životu ne zna se mnogo. Postoje pretpostavke da je on onaj isti Teodor Gramatik koji prepisuje Šestodnev na nekom hilandarskom imanju 1263. i koji je na njemu po završetku posla ostavio zanimljiv zapis. Vjerovatnije je, međutim, da je on jedan ugledni hilandarski jeromonah i starac koji se pod svojim imenom pominje u raznim spisima iz prvih decenija 14. vijeka. Zna se da je bio sigurno srpskog porijekla, a, po nekim naznakama koje je ostavio u svom djelu, sluti se da je bio seljački sin. Upokojio se oko 1328. godine.

Teodosije je za sobom ostavio ogromno književno djelo, žitijskog ali i himnografskog karaktera. Tu su Žitija Svetog Save i Svetog Petra Koriškog, potom Službe Sv. Simeonu, Sv. Savi i Sv. Petru Koriškom, te Pohvala Sv. Simeonu i Sv. Savi i Zajednički kanon Hristu, Simeonu i Savi.


ŽITIJE SVETOG SAVE

U siromaštvu svoga znanja, iz ubogog doma uma mojega nemajući ništa da iznesem na trpezu doličnu vašeg dostojanstva, punu riječi anđelske hrane, vas, prave sluge bogatog vladike i Boga, o oci, podstičem da se molite reč što znanjem teče i jezik iz neoskudnih njegovih riznica da mi da, a pre svega zraku svetlosti, kojom bismo, mrak duše i uma očistivši u sebi, mogli bodro iskazati dobrodetelji života sveblaženog Save, koji je sada ponovo zasijao u našem rodu.

Ovako počinje Teodosijevo Žitije Svetog Save, napisano po nalogu sveštenog bratstva manastira Hilandar i poslije Domentijanovog drugo po veličini tog tipa. Teodosije nije poznavao sv. Savu i žitije je sastavio po Domentijanovom kazivanju i živoj tradiciji narodnog pamćenja i sjećanja na velikog prosvjetitelja srpskog. Uvod je nastao po uzoru na uvod u Žitije Sv. Save Jerusalimskog iz 6.vijeka, te je zato tu i stilski izraz širok, razgranat i bogat, dok je ostali dio hagiografije uglavnom pisan uprošćenim stilom.

Kada se u literaturi govori o Teodosijevom žitiju, veli se da je primjer za srednjovjekovni realizam, a ponegdje se naziva i prvim srpskim romanom. Jezik mu je jasan, stil jednostavan i sažet, usredsređen na izlaganje događaja, bez mnogo glorifikacijskih poređenja, dugih monologa i svečanih propovijedi. Česti su i narodni izrazi tipa: Kako je govorio, tako je tvorio, ili Al' što bi bi i dobro bi jer od Boga bi. Pored opisa pustinjačkog života sv. Save na Svetoj gori, njegovih putovanja, pastirskog obdjelavanja i duhovnog rukovođenja pastvom u Srbiji, dosta prostora posvećeno je i životu svetog Simeona. Zato bi se moglo i tvrditi da su ovdje objedinjena dva žitija u jednom.


TEODOSIJEVA SLUŽBA I POHVALA SV. SAVI I SV. SIMEONU

Pjesnička djela posvećena svetom Simeonu i svetom Savi spadaju u srednjovjekovni široko rasprostranjeni žanr službe. Služba je u srpskom miljeu svoje sadržajne i jezičke korijene vukla duboko iz uzora vizantijske službe. To je složen književni žanr stvaran tokom dosta dugog vremena odabirom tekstova i kumulacijom oko liturgijskog jezgra, tekstova Starog i Novog zavjeta, naročito Davidovih psalama. U svojoj osnovnoj strukturi služba će se uobličiti u 8. vijeku zaslugom sv. Jovana Damaskina. Sv. Jovan Damaskin je poznat po tome što je njemu odsječenu ruku izliječila Bogorodica dok joj se molio pred ikonom, pa ju je on kasnije okovao u zlato i doslikao treću ruku. Tu ikonu će u trinaestom vijeku sv. Sava da donese iz Jerusalima na Svetu goru i danas je ona hilandarska "igumanija".

S liturgijskog, bogoslužbenog aspekta, služba predstavlja jednu dinamičku cjelinu sa promjenjivim i nepromjenjivim dijelovima, uklopljenu u dnevni, godišnji i vaskršnji ritam bogosluženja Pravoslavne crkve.

Na ovoj tradiciji sastavlja i Teodosije svoje službe. Karakteriše ih uobičajena pjesnička inspiracija, jezik simbola i metafora i pohvalno-radosna intoniranost: Ujedinjenu zemlju srca ljudi svojih / rečima tvojim obdelavši / večnocvateće plodove blagočašća / u njemu jesi odgajio Bogu / i čistotom življenja svojega / razumne ukrasio jesi / i na revnost pokrenuo jesi sobom / anđelskom inočkom življenju / da prezru vremeno ukazao im jesi / božastvena cevnice / bodro oko / pastira pastiru / Savo blaženi inoče i svešteni / primi nas, hvalioce ti / Hristu moli se za duše naše.

Žanr pohvale je takođe stari vizantijski književni žanr, vezan uglavnom za određenu ličnost koja se proslavlja u samostalnom tekstu pohvale, ili u sklopu nekog drugog žanra. Pohvala Svetom Simeonu i Svetom Savi prva je poznata samostalna pohvala u srpskoj književnosti. Ima trodijelnu kompoziciju koja u završnom dijelu sadrži čisto hvaljenje svetih u stihovima, gdje su česta ponavljanja uzvične rečenice i radosne zapovijesti: Raduj se! Ovaj uzvik i usklik ima duboko biblijsko utemeljenje. To je pozdrav kojim je Bogorodicu pozdravio anđeo Gavrilo blagovijesteći joj začeće Spasitelja i koji od tada ne prestaje da odzvanja u tekstovima i srcima vjernih.


ŽITIJE I SLUŽBA SV. PETRA KORIŠKOG

Oko 1310. godine Teodosije sastavlja Žitije Sv. Petra Koriškog, srpskog pustinjaka koji se podvizavao u okolini Prizrena u drugoj polovini trinaestog vijeka. Tematska osnova je kazivanje Petrovih učenika i živa narodna tradicija, sa kojim se Teodosije susreo nakon što je došao sa Svete gore, obišao mjesta gdje se svetitelj podvizavao i poklonio se njegovim netruležnim moštima.

Žitije prati život sv. Petra od djetinjstva. Može se napraviti paralela sa mladićkim životom sv. Save, jer Petar, kao i Sava, izbjegava društvo veselih vršnjaka i izjavljuje da on sa njima u tim stvarima neće drugovati. Još od tad je imao tu ljubav i monašku čežnju za isposničkim životom i, kao što se pokazalo, snagu za suočavanje sa istinom o sopstvenom biću. Poslije smrti roditelja jedno vrijeme je živio sa sestrom; onda je i nju napustio i otišao pustinjoljubivim putem. Poprište zbivanja žitija je isposnica u okolini Prizrena, a cijela radnja je drama duhovne borbe Petra sa realno prisutnim nevidljivim protivnikom. To su afekti, strasti duše, sklonost ka tjelesnom uživanju, talog loših i duboko ukorijenjenih navika, slojevi nesvjesnog koji smućuju, zadovoljstvo u pukom zadovoljavanju sopstvenih potreba, đavo.

Trebalo je odbaciti sa lica duše "personu", shvatiti da je ona naše lažno lice koje nam je, istina potrebno u svakodnevnom životu, ali za koje moramo znati da to nismo mi, rekao je Vladeta Jerotić u svojoj studiji o žitiju ovog svetitelja.

Oružje za ovu nevidljivu borbu bila je ljubav Božija i Petrova, njegovo smirenje, trpljenje, čelična volja i istrajnost. Teodosije u službi veli: Žudnjom i ljubavlju za Gospodom svojim / od ljudskog sažiteljatva udaljiv se / do neprohodnog mesta stigao jesi, / te u peštere i raspuklo kamenje naseliv se, / sam kao ptica poživeo jesi / u Gospoda gledajući, / njegova ispunjavajući naređenja, / od njega i blagodat primiv, prepodobni, / da isceljuješ bolesti / i duhove da odgoniš, / zato i sada vapijemo ti, / oče, preblaženi Petre, / moli Hrista Boga / da grehova proštenje podari / s ljubavlju poštovateljima svetoga imena tvog.

____________________________________________
Ja volim samoubilacki-krvnicki nemilosrdno i brutalno.
Necu drugacije. Ko to moze da izdrzi, a upoznah samo jednog.
'Moja je krv moj put do tebe'

https://www.youtube.com/watch?v=XoaSOYGedjg&feature=player_embedded
Nazad na vrh Ići dole
Sponsored content




 Počeci srpske pismenosti Empty
PočaljiNaslov: Re: Počeci srpske pismenosti    Počeci srpske pismenosti Icon_minitime

Nazad na vrh Ići dole
 
Počeci srpske pismenosti
Nazad na vrh 
Strana 1 od 1

Dozvole ovog foruma:Ne možete odgovarati na teme u ovom forumu
LJUBAV, SMRT I SNOVI :: MOJA ZEMLJA-
Skoči na: